1) «فَالْیوْمَ لا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیئاً»
اگر ظلم و بی‌عدالتی‌ای هست تنها در دنیاست؛ در روز قیامت هیچکس هیچ مورد ظلم واقع نشود؛
و عقوبت خدا نیز عادلانه است. (حدیث1)
2) «لا تُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»
می‌دانیم که در قیامت اگر خداوند در قیامت فقط با عدل خود رفتار کند، هیچکس نجات نمی‌یابد، زیرا دست کم یا گناهی کرده و یا در ادای نعمتی قصور داشته است (حدیث2) و در حقیقت جزای اغلب انسان‌ها را بر اساس فضل و رحمت خویش محاسبه می‌کند، نه بر اساس عدل و صِرف عمل خود افراد. پس چرا فرمود «جزایتان ندهند جز آنچه که همواره انجام می‌داده‌اید»؟
الف. این ناظر به عمل است و اشاره به تجسم اعمال، که در مقام محاسبه عمل، صرفا خود عمل است که مجسم می‌شود نه اندکی بیش یا کم؛ ولی فضل و رحمت خدا حساب دیگری دارد؛ چنانکه در آیه دیگر بین اینها تفکیک کرد و آن زیادی را به عنایت خداوند – و نه به عمل خود آنان – مربوط ساخت و فرمود «لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ» (ق/35) (المیزان، ج17، ص100)
ب. این در وصف کافران و بدکاران است و مقصود از جزا صرفا مجازات و کیفر بدی‌ها مد نظر است، و آنچه خدا با فضل خود برخورد می‌کند در مقام پاداش خوبی‌هاست. (مفاتيح الغيب (فخر رازی)، ج26، ص293)
ج. چه‌بسا منظور از آیه «جنس عمل» باشد نه میزان آن؛ یعنی می‌فرماید جزای شما چیزی نیست جز آنچه انجام می‌دادید: اگر خوب بود، خوب؛ و اگر بد بود، بد. (المیزان، ج17، ص100)
د. ...
3) «... هُمْ جَمیعٌ لَدَینا مُحْضَرُونَ؛ فَالْیوْمَ لا تُظْلَمُ ...»
چرا این آیه را با حرف «فـ» (که نشان دهنده آن است که این مطلب مبتنی بر مطلب قبل است)به جمله قبل عطف کرد؟
الف. می‌خواهد نشان دهد که آن احضار کردن برای حسابرسی است و گویی می‌فرماید هنگامی که جمع می‌شوند برای جدا شدن بر اساس عدل جمع می‌شوند: آنان جمع می‌شوند تا به کسی ظلم نشود. (مفاتيح الغيب، ج26، ص293)
ب. ...
4) «فَالْیوْمَ لا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیئاً وَ لا تُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»
چه ارتباط و نسبتی بین این دو جمله «امروز هیچکس هیچ مورد ظلم واقع نشود» و «جزایتان ندهند جز آنچه که همواره انجام می‌داده‌اید» هست که هر دو در یک آیه آمده اند؟
الف. جمله دوم به منزله برهان بر جمله اول است: ظلم نهادن چیزی در غیر جایگاه خود است و چون جزا حقیقت و باطنِ خود عمل است، پس هیچ ظلمی ممکن نیست رخ دهد. (المیزان، ج17، ص100)
ب. جمله اول بیشتر ناظر به مومنان و برای اطمینان‌بخشی به آنان است؛ و جمله دوم ناظر به کافران و برای ناامید کردن قطعی آنان است. (مفاتيح الغيب، ج26، ص293)
ج. ...
5) «لا تُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»
چرا نفرمود «ما تعملون» و از تعبیر «ما کنتم تعملون» استفاده کرد؟
الف. شاید می‌خواهد نشان دهد مدار جزا بر کارهایی است که به صورت رویه در زندگی شخص درآمده است؛ اما کاری که احیانا یکبار و دوبار انجام شده و رویه شخص نبوده با اغماض و عفو خداوند مواجه می‌شود.
ب. ...