ما هرجا هستیم اطرافمان فرشته (یا فرشتگانی) وجود دارد که نهتنها تکتک اعمال ما را مشاهده و ثبت میکنند، بلکه تکتک کلماتی را که از دهانمان بیرون میآید نیز ثبت و ضبط میکنند. حضرت علی ع میفرمایند «سخن در بند توست مادام كه از دهانت بیرون نیامده باشد، پس هر گاه گفتى در بند آنی» (نهج البلاغه، حکمت 381) ما غالبا این سخن را فقط در مورد دنیا میبینیم؛ اما فقط دنیا نیست. حتی اگر در اینجا کسی متوجه خطا و گناه ما نشود، سخن ما در عالم گم نمیشود.
در میان اعمال ما، آنچه بیش از همه باید مراقبش باشیم کلام است. چرا که در خصوص مراقبت فرشتگان بر اعمال ما، به نحو خاص در مورد سخن گفتن تاکید شده است. ظاهرا سخن گفتن (نسبت به هر کار دیگر) با کمترین انرژی، بیشترین اثر (خوب یا بد) را دارد. با زبان میتوانیم در شناخت و گسترش و تقویت خوبیها به مردم راهنمایی کنیم؛ بین افرادی که اختلاف دارند صلح و صمیمیت برقرار کنیم و ...؛ و می توانیم غیبت و سخنچینی و عیبجویی کنیم و میانه مردم را به هم بزنیم.
ان شاء الله خدا کمک کند قبل از هر سخنی در حد چند ثانیه به یاد آرویم که فرشتگانی هرچیزی که می گوییم ثبت میکنند و به فرموده حضرت علی، هر سخن ما املایی است که آنها مینویسند. اگر این را به یاد داشته باشیم، آیا ممکن است دهانمان به دروغ، غیبت، تهمت ویا حتی سخن بیهوده باز شود؟
نکته تفسیری (برای کسانی که دنبال بحثهای بیشتر تفسیری هستند):
در فضای روایات اینکه دو فرشته همراه انساناند که اعمال انسان را ثبت میکنند فراوان آمده است. در آیه 21 میفرماید همراه هر انسانی «سائق» و «شهید» هست که شاید اشاره به این دو فرشته باشد. اما آیا دو کلمه رقیب و عتید هم دو نام برای دو فرشته است؟ برخی تفاسیر (مثلا انوار درخشان، ج15، ص439) رقیب و عتید را نام دو فرشته دانستهاند. اما آیه نفرمود «رقیب و عتید» بلکه فرمود: «رقیب عتید». ظاهرش این است که این یک فرشته باشد و کلام علامه طباطبایی در این زمینه ابهام دارد. در متن اصلی (عربی) تفسیر المیزان (ج18 ص348) به گونهای است که به نظر میرسد علامه درباره دوتا بودن آنها نکتهای نگفته است؛ اما مترجم تفسیر المیزان (ج18 ص521) مطلب را به گونهای ترجمه کرده است که گویی نظر علامه صریحا این است که اینها دو فرشتهاند. نکتهاش این است که علامه نسبت این آیه به آیه قبلی (یعنی آیه 17 سوره ق) که میفرماید «دو متلقی از چپ و راست میآیند» را نسبت خاص به عام معرفی کرده است و ظاهرا مترجم محترم از همینجا نتیجه گرفته که رقیب و عتید هم باید نام همان دو فرشته باشد.