📌 فهرست دسترسی سریع (حدیث):
الف. احادیثی ناظر به بد بودن گرسنگی و خوف
۲) از امام کاظم ع از پدرانشان از امیرالمومنین (ع) روایت شده است که پیامبر خدا (ص) گاه چنین دعا می‌کردند:
خدایا، به تو پناه می‌برم از چیره شدن قرض و بدهکاری، از بی‌پناهی بیوه‌زنان، و از گرسنگی، که همبستر بدی است.
الجعفريات (الأشعثيات)، ص219
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ:
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ يَدْعُو بِهَذَا الدُّعَاءِ:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَ مِنْ بَوَارِ الْأَيِّمِ وَ مِنَ الْجُوعِ فَإِنَّهُ بِئْسَ الضَّجِيعُ.
۳) از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند:
آب زمزم، شفای هر دردی [و بیماری] و امان از هر ترسی است.
مكارم الأخلاق، ص155؛ الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام، ص346۱
عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ:
مَاءُ زَمْزَمَ شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ [وَ سُقْمٍ] وَ أَمَانٌ مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
۴) الف. از امام صادق ع روایت شده که فرمودند:
همانا در گِل حائری که امام حسین ع در آن دفن شده، شفای برای هر دردی است و ایمنی‌ای برای هر ترسی.
كامل الزيارات، ص279
حَدَّثَنِي أَبِي ره عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُوسَى الْوَرَّاقِ عَنْ يُونُسَ عَنْ عِيسَى بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَمَّتِهِ قُلْتُ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ:
إِنَّ فِي طِينِ الْحَائِرِ الَّذِي فِيهِ الْحُسَيْنُ ع شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
وَ حَدَّثَنِي أَبِي ره عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيِّ بْنِ عَلِيٍّ الْبُوفَكِيِّ عَنْ يَحْيَى وَ كَانَ فِي خِدْمَةِ أَبِي جَعْفَرٍ الثَّانِي عَنْ عِيسَى بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَارِدٍ عَنْ عَمَّتِهِ قَالَتْ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ:
إِنَّ فِي طِينِ الْحَائِرِ الَّذِي فِيهِ الْحُسَيْنُ ع شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
ب. از امام کاظم ع (ع) روایت شده که فرمودند:
خوردن هر خاکی حرام است، مانند حرمت خوردن گوشت حیوانات مرده، خون و گوشت خوک، مگر خاک قبر حسین (ع) که در آن شفای هر دردی است، اما از آن زیاد نخورد، و در آن ایمنی‌ای از هر ترسی است.
الكافي، ج6، ص378
بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عن أَبِي الْحَسَنِ ع ... فَقَالَ: كُلُّ طِينٍ حَرَامٌ مِثْلُ الْمَيْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِيرِ إِلَّا طِينَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع فَإِنَّ فِيهِ شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ لَكِنْ لَا يُكْثَرُ مِنْهُ وَ فِيهِ أَمَانٌ مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
ج. از امام باقر ع روایت شده که فرمودند:
وقتی از گِل قبر امام حسین ع برداشتی بگو:
اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ الْمَلَكِ الْمُوَكَّلِ بِهَا وَ الْمَلَكِ الَّذِي كَرَبَهَا وَ بِحَقِّ الْوَصِيِّ الَّذِي هُوَ فِيهَا صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ هَذَا الطِّينَ شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ: خدایا، به حق این تربت و به حق فرشته‌ای که موکل بر آن است و فرشته‌ای که بر او مراقبت می‌نماید [یا: بخاطر آن اندهگین است] و به حق آن وصی‌ای که در آن [قبر] حضور دارد، بر محمد و آل محمد درود فرست و این خاک را شفای هر دردی و امان از هر ترسی قرار بده.
اگر این کار را انجام دهد، ان شاء‌الله حتماً شفای هر دردی و امان از هر ترسی خواهد بود.
كامل الزيارات، ص280
حَدَّثَنِي حَكِيمُ بْنُ دَاوُدَ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَسَدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مَصْقَلَةَ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْمَوْصِلِيِّ أَنَّ أَبَا جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا أَخَذْتَ طِينَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ فَقُلْ:
اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ الْمَلَكِ الْمُوَكَّلِ بِهَا وَ الْمَلَكِ الَّذِي كَرَبَهَا وَ بِحَقِّ الْوَصِيِّ الَّذِي هُوَ فِيهَا صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ هَذَا الطِّينَ شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
فَإِنْ فَعَلَ ذَلِكَ كَانَ حَتْماً شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ.
د. روایت شده است که هنگامی که امام صادق (ع) به عراق وارد شدند، مردم گرد ایشان اجتماع کردند و گفتند: مولای ما، آیا درست است که تربت قبر حسین (ع) شفای هر دردی است، و ایمنی‌بخش از هر ترسی است؟
فرمودند: بله، اگر کسی بخواهد از هر ترسی در امان باشد، باید [به اندازه] دانه تسبیحی از تربت ایشان بردارد و دعایی را که [حضرت علی ع] در لیلة المبیت [شبی که به جای پیامبر ص خوابیدند تا پیامبر ص هجرت کنند] در بستر خواندند سه بار بخواند، سپس آن را ببوسد و بر چشم خود بگذارد و بگوید:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ صَاحِبِهَا وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ بِحَقِّ أَبِيهِ وَ بِحَقِّ أُمِّهِ وَ بِحَقِّ أَخِيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ الطَّاهِرِينَ اجْعَلْهَا شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ سُوءٍ: خدایا، به حق این تربت و به حق صاحب آن و به حق جدش و به حق پدرش و به حق مادرش و به حق برادرش و به حق فرزندان پاکش، آن را شفای هر دردی و امان از هر ترسی و محافظتی از هر بدی قرار بده.
سپس آن را در گریبان خود بگذارد. اگر این کار را در بامداد انجام دهد، تا شامگاه در امان خدا خواهد بود و اگر در شامگاه انجام دهد، تا بامداد در امان خدا خواهد بود.
و در روایتی دیگر فرمودند: و هنگامی که آن را برمی‌داری، بگو:
اللَّهُمَّ هَذِهِ طِينَةُ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع وَلِيِّكَ وَ ابْنِ وَلِيِّكَ اتَّخَذْتُهَا حِرْزاً لِمَا أَخَافُ وَ مَا لَا أَخَافُ: خدایا، این خاک قبر حسین (ع)، ولیّ تو و پسر ولیّ توست، من آن را به عنوان حرزی [محافظی] در برابر آنچه می‌ترسم و آنچه نمی‌ترسم، قرار می‌دهم.
و از طریق دیگری روایت شده است:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَخَذْتُهُ مِنْ قَبْرِ وَلِيِّكَ وَ ابْنِ وَلِيِّكَ فَاجْعَلْهُ لِي أَمْناً وَ حِرْزاً مِمَّا أَخَافُ وَ مِمَّا لَا أَخَاف: خدایا، من آن را از قبر ولیّ تو و پسر ولیّ تو برداشته‌ام، پس آن را برای من امان و حرزی [محافظی] در برابر آنچه می‌ترسم و آنچه نمی‌ترسم، قرار بده.
الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، ص47؛ فلاح السائل، ص225
قَدْ كُنَّا ذَكَرْنَا فِي كِتَابِ مِصْبَاحِ الزَّائِرِ وَ جَنَاحِ الْمُسَافِرِ أَنَّهُ لَمَّا وَرَدَ الصَّادِقُ ع إِلَى الْعِرَاقِ اجْتَمَعَ النَّاسُ إِلَيْهِ فَقَالُوا: يَا مَوْلَانَا تُرْبَةُ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ فَهَلْ هِيَ أَمَانٌ مِنْ كُلِّ خَوْفٍ؟
فَقَالَ: نَعَمْ إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ آمِناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ فَلْيَأْخُذِ السُّبْحَةَ مِنْ تُرْبَتِهِ ع وَ يَدْعُو بِدُعَاءِ لَيْلَةِ الْمَبِيتِ عَلَى الْفِرَاشِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يُقَبِّلُهَا وَ يَضَعُهَا عَلَى عَيْنِهِ وَ يَقُولُ:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ صَاحِبِهَا وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ بِحَقِّ أَبِيهِ وَ بِحَقِّ أُمِّهِ وَ بِحَقِّ أَخِيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ الطَّاهِرِينَ اجْعَلْهَا شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ سُوءٍ.
ثُمَّ يَضَعُهَا فِي جَيْبِهِ فَإِنْ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الْغَدَاةِ فَلَا يَزَالُ فِي أَمَانِ اللَّهِ حَتَّى الْعِشَاءِ وَ إِنْ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الْعِشَاءِ فَلَا يَزَالُ فِي أَمَانِ اللَّهِ حَتَّى الْغَدَاةِ.
وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى قَالَ: وَ قُلْ إِذَا أَخَذْتَهَا:
اللَّهُمَّ هَذِهِ طِينَةُ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع وَلِيِّكَ وَ ابْنِ وَلِيِّكَ اتَّخَذْتُهَا حِرْزاً لِمَا أَخَافُ وَ مَا لَا أَخَافُ.
وَ رُوِيَ مِنْ طَرِيقٍ أُخْرَى:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَخَذْتُهُ مِنْ قَبْرِ وَلِيِّكَ وَ ابْنِ وَلِيِّكَ فَاجْعَلْهُ لِي أَمْناً وَ حِرْزاً مِمَّا أَخَافُ وَ مِمَّا لَا أَخَاف.
پی‌نوشت:
دعای لیله المبیت آن گونه که سید بن طاووس در فلاح السائل، ص225 روایت کرده چنین است:
أَمْسَيْتُ اللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِكَ الْمَنِيعِ الَّذِي لَا يُطَاوَلُ وَ لَا يُحَاوَلُ مِنْ شَرِّ كُلِّ غَاشِمٍ وَ طَارِقٍ مِنْ سَائِرِ مَنْ خَلَقْتَ وَ مَا خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِكَ الصَّامِتِ وَ النَّاطِقِ مِنْ كُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ حَصِينَةٍ وَلَاءِ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكَ ع مُحْتَجِباً مِنْ كُلِّ قَاصِدٍ لِي إِلَى أَذِيَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِينٍ الْإِخْلَاصِ فِي الِاعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ التَّمَسُّكِ بِحَبْلِهِمْ مُوقِناً أَنَّ الْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ فِيهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِي مَنْ وَالَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعِذْنِي اللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ كُلِّ مَا أَتَّقِيهِ يَا عَظِيمُ حَجَزْتُ الْأَعَادِيَ عَنِّي بِبَدِيعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ «إِنَّا جَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لا يُبْصِرُونَ».
ترجمه: خدایا شب را سپری می‌کنم در پناهِ قدرت و حصارِ تو، آن حصاری که هیچ‌کس نتواند به آن دست یابد و از شرّ هر زورگو و هر که شبانه حمله می‌کند از مخلوقات، و هر مخلوقی که آفریدی، چه ساکت و چه گویا، و از هر امر ترسناکی پناه می‌گیرم با پوششی کامل و استوار، که همان ولایت اهل بیت پیامبرت (ص) است. از هر کسی که قصد آزار و اذیت من دارد، با دیواری استوار از اخلاص در اعتراف به حقّ آنها و چنگ زدن به ریسمانِ آنها، پناه می‌گیرم. در حالی که یقین دارم که حق با آن‌هاست و همراه آن‌هاست و در آن‌هاست و به واسطه‌ی آن‌هاست، دوست‌دارانشان را دوست می‌دارم و از دشمنانشان دوری می‌جویم. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا به واسطه آنها از شرّ هر آنچه از آن می‌ترسم، محافظت کن، ای عظیم! دشمنان را با پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین از خود دور می‌دارم. «همانا ما در برابر آنها سدی قرار داده‌ایم و از پشت سرشان نیز سدی، پس آنها را پوشانده‌ایم و نمی‌بینند» (یس/۹).
ب. احادیثی ناظر به منافع گرسنگی و خوف
چنانکه در تدبر ۴ خواهد آمد این آیه ظرفیت معنای معکوس هم دارد: یعنی اینکه خداوند با خود گرسنگی انسان را سیر کند و با خود ترس انسان را ایمنی بخشد؛ که احادیثی ناظر به این معنا تقدیم می‌شود:
ب.۱. ناظر به هم گرسنگی و هم ترس:
۵) الف. از امام صادق (ع) روایت شده که فرمودند:
چیزی در دنیا اعجاب رسول الله (ص) را برنمی‌انگیخت جز اینکه در آن گرسنه و ترسان باشد.
ب. و نیز از ایشان روایت شده است:
نزد رسول الله ص چیزی دوست‌داشتنی‌تر از این نبود که به خاطر خدا [زمانه‌اش را] گرسنه و ترسان سپری کند.
الكافی، ج2، ص129
الف. مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْخَثْعَمِيِّ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
مَا أَعْجَبَ رَسُولَ اللَّهِ ص شَيْءٌ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِيهَا جَائِعاً خَائِفاً.
ب. عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
مَا كَانَ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص مِنْ أَنْ يَظَلَّ جَائِعاً خَائِفاً فِي اللَّهِ.
ب.۲. ناظر به گرسنگی
۶) الف. از امام رضا ع از پدرانشان از امیرالمومنین ع روایت شده که رسول الله ص فرمودند:
فرشته‌ای نزدم آمد و گفت: ای محمد! پروردگارت تو را سلام می‌فرستد و به تو می‌فرماید: اگر بخواهی، تمام سرزمین مکه را برایت پر از طلا می‌کنم.
پس سر به آئمان برداشتم و گفتم: پروردگارا! یک روز سیر باشم که تو را ستایش کنم و یک روز گرسته تا از درگاهت مسألت نمایم.
الأمالي (للمفيد)، ص124؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج2، ص30
حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْمُفِيدُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ أَدَامَ اللَّهُ تَأْيِيدَهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَهْرَوَيْهِ الْقَزْوِينِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْغَازِي قَالَ حَدَّثَنَا الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص:
أَتَانِي مَلَكٌ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّكَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ: إِنْ شِئْتَ جَعَلْتُ لَكَ بَطْحَاءَ مَكَّةَ ذَهَباً؟
قَالَ: فَرَفَعْتُ رَأْسِي إِلَى السَّمَاءِ وَ قُلْتُ: يَا رَبِّ أَشْبَعُ يَوْماً فَأَحْمَدُكَ وَ أَجُوعُ يَوْماً فَأَسْأَلُكَ.
ب. شبیه همین حکایت با سند دیگر از امام باقر ع هم روایت شده است.
الأصول الستة عشر، ص177
عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَقُولُ:
جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَلَكٌ، فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! إِنَّ رَبَّكَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ هُوَ يَقُولُ لَكَ: إِنْ شِئْتَ جَعَلْتُ لَكَ بَطْحَاءَ مَكَّةَ رَضْرَاضَ ذَهَبٍ.
قَالَ: فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ، فَقَالَ: يَا رَبِّ! أَشْبَعُ يَوْماً فَأَحْمَدُكَ وَ أَجُوعُ يَوْماً فَأَسْأَلُكَ.
۷) روایت شده است که حضرت یوسف (ع) در آن ایام قحطی و خشکسالی معروف مصر، هیچگاه شکمش را از غذا سیر نمی‌کرد.
به او گفته شد: گرسنه می‌مانی در حالی که خزائن زمین در دست توست؟!
او پاسخ داد: می‌ترسم که سیر شوم و گرسنگان را فراموش کنم.
مجمع البيان، ج5، ص373؛ سفينة البحار، ج1، ص699؛ شعب الإيمان، ج5، ص37۲
قيل إن يوسف (ع) كان لا يمتلئ شبعا من الطعام في تلك الأيام المجدبة.
فقيل له: تجوع و بيدك خزائن الأرض؟
فقال (ع): أخاف أن أشبع فأنسى الجياع.
۸) از امام صادق (ع) روایت شده که فرمودند:
حضرت عیسی بن مریم (ع) در سخنرانی‌ای که برای بنی اسرائیل ایراد داشتند فرمودند:
من در میان شما صبح کردم در حالی که خورشتم گرسنگی است و طعامم آنچه زمین برای وحوش و چهارپایان می‌رویاند. چراغم ماه است، و بسترم خاک، و بالشم سنگ. خانه‌ای ندارم که خراب شود، مالی ندارم که تلف گردد، فرزندی ندارم که بمیرد، و زنی ندارم که غمگین شود. صبح کردم و چیزی برای خود برنداشتم و شام کردم و همچنان چیزی برای خودم ندارم، با این حال، ثروتمندترینِ فرزندان آدم ع هستم.
معاني الأخبار، ص252
أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ع فِي خُطْبَةٍ قَامَ بِهَا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ:
أَصْبَحْتُ فِيكُمْ، وَ إِدَامِيَ الْجُوعُ وَ طَعَامِي مَا تُنْبِتُ الْأَرْضُ لِلْوُحُوشِ وَ الْأَنْعَامِ وَ سِرَاجِيَ الْقَمَرُ وَ فِرَاشِيَ التُّرَابُ وَ وِسَادَتِيَ الْحَجَرُ. لَيْسَ لِي بَيْتٌ يَخْرُبُ وَ لَا مَالٌ يَتْلَفُ وَ لَا وَلَدٌ يَمُوتُ وَ لَا امْرَأَةٌ تَحْزَنُ. أَصْبَحْتُ وَ لَيْسَ لِي شَيْءٌ، وَ أَمْسَيْتُ وَ لَيْسَ لِي شَيْءٌ، وَ أَنَا أَغْنَى وُلْدِ آدَمَ.
۹) از امیرالمؤمنین (ع) روایتی طولانی نقل شده درباره درخواست‌هایی که رسول الله (ص) از پروردگار سبحان داشتند. در فرازی از آن آمده است:
رسول الله ص گفت: پروردگارا، مرا به عملی راهنمایی کن که با آن به تو نزدیک شوم.
خداوند فرمود: شب‌ت را روز و روزت را شب کن.
گفت: پروردگارا، چگونه این کار را انجام دهم؟
فرمود: خوابت را نماز، و غذایت را گرسنگی قرار بده. ای احمد! به عزت و جلالم، هیچ بندهای بر چهار خصلت بخاطر من مداومت نورزد، مگر اینکه او را به بهشت ببرم: زبانش را فرو بند تا آن را جز در گفتن آنچه به وی مربوط می‌شود باز نکند، قلبش را از وسوسه ها حفظ کند، آگاهی و نگاه مرا جدی بگیرد و مراقب آن باشد، و روشنی چشمش با گرسنگی باشد. ای احمد! ای کاش شیرینی گرسنگی، سکوت و خلوت، و آنچه اینها به ارث می‌گذارند می‌چشیدی.
گفت: پروردگارا، میراث گرسنگی چیست؟
خداوند فرمود: حکمت، و حفظ قلب، و نزدیک شدن به من، و غمی دائمی، و سبکباری در هزینه‌ها در میان مردم، و گفتن حق، و بی‌اعتنایی به اینکه زندگی‌اش با آسانی سپری می‌شود یا به سختی. ای احمد! آیا می‌دانی بنده در چه زمانی به من نزدیک می‌شود؟
[گفت: نه، پروردگارا.] فرمود: وقتی گرسنه یا در سجده باشد.
إرشاد القلوب إلى الصواب (للديلمي)، ج1، ص200
رُوِيَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع أَنَّ النَّبِيَّ ص سَأَلَ رَبَّهُ سُبْحَانَهُ لَيْلَةَ الْمِعْرَاج ...
فَقَالَ: يَا رَبِّ! دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ أَتَقَرَّبُ بِهِ إِلَيْكَ قَالَ اجْعَلْ لَيْلَكَ نَهَاراً وَ نَهَارَكَ لَيْلًا.
قَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ ذَلِكَ؟
قَالَ: اجْعَلْ نَوْمَكَ صَلَاةً وَ طَعَامَكَ الْجُوعَ. يَا أَحْمَدُ وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي مَا مِنْ عَبْدٍ ضَمِنَ لِي بِأَرْبَعِ خِصَالٍ إِلَّا أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ يَطْوِي لِسَانَهُ فَلَا يَفْتَحُهُ إِلَّا بِمَا يَعْنِيهِ وَ يَحْفَظُ قَلْبَهُ مِنَ الْوَسْوَاسِ وَ يَحْفَظُ عِلْمِي وَ نَظَرِي إِلَيْهِ وَ يَكُونُ قُرَّةُ عَيْنَيْهِ الْجُوعَ. يَا أَحْمَدُ لَوْ ذُقْتَ حَلَاوَةَ الْجُوعِ وَ الصَّمْتِ وَ الْخَلْوَةِ وَ مَا وَرِثُوا مِنْهَا.
قَالَ: يَا رَبِّ مَا مِيرَاثُ الْجُوعِ؟
قَالَ: الحِكْمَةُ وَ حِفْظُ الْقَلْبِ وَ التَّقَرُّبُ إِلَيَّ وَ الْحُزْنُ الدَّائِمُ وَ خِفَّةُ الْمَئُونَةِ بَيْنَ النَّاسِ وَ قَوْلُ الْحَقِّ وَ لَا يُبَالِي عَاشَ بِيُسْرٍ أَمْ بِعُسْرٍ. يَا أَحْمَدُ هَلْ تَدْرِي بِأَيِّ وَقْتٍ يَتَقَرَّبُ الْعَبْدُ إِلَيَّ؟
قَالَ: [لَا يَا رَبِّ. قَالَ] إِذَا كَانَ جَائِعاً أَوْ سَاجِدا.
ب.۳. ناظر به ترس
۱۰) از امیرالمومنین ع کلمات قصاری در زمینه فواید خوف روایت شده؛ که البته خوف مطلوب، خوف از خداست:
الف. ترس از خدا در این دنیا، ترس از او را در آخرت از بین می‌برد.
ب. از خدا بترس ترس کسی که قلبش را به تفکر مشغول است، زیرا ترس، مظنه‌ی [یا: مرکب رهوارِ] امنیت است، و زندانی برای نفس از گناهان.
ج. ای بندگان خدا، تقوای الهی پیشه کنید تقوای کسی که قلبش را به تفکر مشغول کرده، ذکر را با زبانش جاری ساخته و ترس را بر در امان بودن خویش مقدم داشته است.
د. ترس از خدا، امنیت را برای کسی که آن را احساس کند، به ارمغان می‌آورد.
ه. از خدا بترس تا تو را ایمنی دهد، و از او ایمن مباش که به عذاب گرفتارت کند.
و. هر کس از خدا بترسد، ترسیدنش کم می‌شود.
ز. هر کس ترسش از خدا صادقانه نباشد، به امان او نائل نمی‌شود.
ح. هر کس از خدا بترسد، خداوند او را از هر چیزی در امان نگه می‌دارد.
و. هر کس از مردم بترسد، خداوند او را از هر چیزی می‌ترساند.
ز. بهترین مرکب برای [رسیدن به] امنیت، خوف است.
تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص191
الف. الْخَوْفُ مِنَ اللَّهِ فِي الدُّنْيَا يُؤْمِنُ الْخَوْفَ فِي الْآخِرَةِ مِنْهُ (153/ 2).
ب. خَفِ اللَّهَ خَوْفَ مَنْ شَغَلَ بِالْفِكْرِ قَلْبَهُ فَإِنَّ الْخَوْفَ مَظَنَّةُ [مَطِيَّةُ] الْأَمْنِ وَ سِجْنُ النَّفْسِ عَنِ الْمَعَاصِي (446/ 3).
ج. فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ تَقِيَّةَ مَنْ شَغَلَ بِالْفِكْرِ قَلْبَهُ وَ أَوْجَفَ الذِّكْرَ بِلِسَانِهِ وَ قَدَّمَ الْخَوْفَ لِأَمَانِهِ (439/ 4).
د. خَوْفُ اللَّهِ يَجْلِبُ لِمُسْتَشْعِرِهِ [المستشعرة] الْأَمَانَ (463/ 3).
ه. خَفِ اللَّهَ يُؤْمِنْكَ وَ لَا تَأْمَنْهُ فَيُعَذِّبَكَ (463/ 3).
و. مَنْ خَافَ اللَّهَ قَلَّتْ مَخَافَتُهُ (206/ 5).
ز. مَنْ لَمْ يَصْدُقْ مِنَ اللَّهِ خَوْفُهُ لَمْ يَنَلْ مِنْهُ الْأَمَانَ [مِنْهُ الْآمَالَ] (416/ 5).
ح. مَنْ خَافَ اللَّهَ آمَنَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ (421/ 5).
ط. مَنْ خَافَ النَّاسَ أَخَافَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ (421/ 5).
ی. نِعْمَ مَطِيَّةُ الْأَمْنِ الْخَوْفُ (162/ 6).
ج. حدیث احتمالا جعلی ذیل این آیه
۱۱) در برخی منابع اهل سنت، بدون سند، به امیرالمومنین ع نسبت داده‌اند که ایشان این آیه را این گونه تفسیر کرده‌اند که «ءامَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ» یعنی خداوند قریش را ایمن کرد از اینکه مبادا خلافت جز در میان آنها باشد!
الكشف و البيان عن تفسير القرآن (ثعلبی م۴۲۷)، ج10، ص303
و قال علي كرم الله وجهه: وَ آمَنَهُمْ مِنْ [خوف] أَنْ تَكُونَ الْخِلَافَةُ إِلَّا فِيهِم
در حدی که در منابع مختلف شیعه و سنی جستجو شد نسبت دادن چنین حدیثی به امیرالمومنین ع فقط در میان اهل سنت و آن هم فقط در قرون پنجم تا هفتم مطرح شده، توسط ثعلبی (م۴۲۷) و ماوردی (م۴۵۰) (در: تفسير الماوردي، ج6، ص349)۳ و کرمانی (م۵۰۵) (در: غرائب التفسير وعجائب التأويل، ج2، ص1393)۴ و نسفي (م۵۳۷) (در: التيسير في التفسير، ج15، ص495)۵ و نهایتا قرطبی (م۶۷۱) (در الجامع لأحكام القرآن، ج20، ص209)۶ و در همان زمان زمخشری (م۵۳۷) و بعد از وی۷ سخاوی (م۶۴۳) با اشارهای به این قول و بدون اشاره به اسم امام علی ع، آن را یک قول بدعت‌آلود۸ و غیرقابل قبول معرفی کرده‌اند (الكشاف، ج4، ص803۹؛ تفسير القرآن العظيم (السخاوي)، ج۲، ص 635۱۰) و در خود اهل سنت در هیچیک از تفاسیر بعد از قرطبی هم اشارهای به این قول نشده، مگر اینکه به نادرست بودن آن تصریح شده (مثلا روح البيان، ج10، ص521۱۱)، چرا که تاریخ کذب بودن این قول را واضح کرده است. به نظر می‌رسد این قول هم از همان دسته اقوالی است که در زمان بنی‌امیه برای برتری بخشی نژادی به قریش جعل شده است و در تبصره ذیل آخرین حدیث از آیه اول (جلسه ۱۱۹۷ https://yekaye.ir/quraysh-106-1/) (و نیز پاورقی ذیل آن) به تفصیل توضیح داده شد.