سوره الشعراء - آیه 48

۱۲۶۲) سوره شعراء (۲۶) آیه ۴۸ رَبِّ مُوسیٰ وَ هاٰرُونَ ۱۹ ربیع‌الاول ۱۴۴۸
۱۴۰۵/۰۶/۱۰

پروردگار [یا: صاحب اختیار] موسی و هارون.

رَبِّ

درباره کلمه «ربّ» و ماده‌های «ربب» و «ربو» ذیل آیه ۱۶ همین سوره به تفصیل بحث شد. جلسه ۱۲۳۰https://yekaye.ir/ash-shuara-026-016/

موسى۱


  1. . . تقدمت الإمالة فيه في الآيتين / ٥١ و ۹۲ من سورة البقرة (معجم القراءات، ج۶، ص٤١٦)↩

حدیث۲ ذیل آیه ۴۴ و دو حدیث اول ذیل آیه ۴۶ و حدیث۲ ذیل آیه قبل می‌توانند بدین آیه هم مرتبط باشند. اما احادیث دیگر:

۱) درفرازی از خطبه امیرالمومنین ع که هفت روز بعد از شهادت رسول الله ص ایراد کردند و به خطبه وسیله معروف است و فرازهایی از آن قبلا گذشت۱ آمده است:

همانا من در میان شما، ای مردم، مانند هارون در میان قوم فرعون، مانند باب حطه [= دروازه توبه] در میان بنی اسرائیل، و مانند کشتی نوح در میان قوم نوح هستم...

الكافي، ج‏8، ص30

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عُكَايَةَ التَّمِيمِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ النَّضْرِ الْفِهْرِيِّ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع ... قَالَ: ... إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع خَطَبَ النَّاسَ بِالْمَدِينَةِ بَعْدَ سَبْعَةِ أَيَّامٍ مِنْ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ ذَلِكَ حِينَ فَرَغَ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ وَ تَأْلِيفِهِ فَقَال‏: ...

أَلَا وَ إِنِّي فِيكُمْ آیها النَّاسُ كَهَارُونَ فِي آلِ فِرْعَوْنَ وَ كَبَابِ حِطَّةٍ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ وَ كَسَفِينَةِ نُوحٍ فِي قَوْمِ نُوح ...‏

۲) الف. مفضل بن عمر روایت کرده است که سوالاتی درباره برخی آیات قرآن کریم از امام صادق (علیه السلام) پرسیده است که در فرازی از آن گفتگو آمده است:

گفتم: یا ابن رسول الله ص، از قول خداوند متعال که فرمود: «و آن را کلمه‌ای باقی در نسلش قرار داد» (زخرف/۲۸) برایم بگو.

فرمودند: منظورش امامت است که خداوند آن را تا روز قیامت در نسل حسین قرار داده است.

گفتم: یا ابن رسول الله ص، چگونه امامت در نسل امام حسین علیه السلام قرار گرفت و در نسل امام حسن علیه السلام قرار نگرفت، در حالی که هر دو فرزندان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، دو نوه او و دو سرور جوانان بهشت ​​هستند؟

فرمودند: «موسی و هارون دو برادر بودند، هر دو نبی و رسول. خداوند نبوت را در صلب هارون قرار داد، نه موسی، و هیچ کس حق ندارد از خدا سوال کند که چرا این کار را کرده است. همچنین امامت، خلافتی از جانب خداوند عزوجل است و هیچ کس حق ندارد از او سوال کند که چرا آن را در صلب حسین قرار داد، نه حسن، زیرا خداوند در کارهایش حکیم است. «از او در مورد آنچه انجام می‌دهد سوال نشود و آنهایند که مورد سوال و بازخواست خواهند بود» (انبیاء/۲۳).

الخصال، ج‏1، ص 305؛ كمال الدين و تمام النعمة، ج‏2، ص359؛ مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج‏4، ص46

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْعَلَوِيُّ الْعَبَّاسِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ الْكُوفِيُّ الْفَزَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ الزَّيَّاتُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ الْأَزْدِيُّ عَنِ الْمُفَضَّلِ‏ بْنِ عُمَرَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ:

...۲ قَالَ الْمُفَضَّلُ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَأَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ».

قَالَ: يَعْنِي بِذَلِكَ الْإِمَامَةَ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي عَقِبِ الْحُسَيْنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.

قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَكَيْفَ صَارَتِ الْإِمَامَةُ فِي وُلْدِ الْحُسَيْنِ دُونَ وُلْدِ الْحَسَنِ ع وَ هُمَا جَمِيعاً وَلَدَا رَسُولِ اللَّهِ ص وَ سِبْطَاهُ وَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ؟

فَقَالَ ع: إِنَّ مُوسَى وَ هَارُونَ كَانَا نَبِيَّيْنِ مُرْسَلَيْنِ أَخَوَيْنِ فَجَعَلَ اللَّهُ النُّبُوَّةَ فِي صُلْبِ هَارُونَ دُونَ صُلْبِ مُوسَى وَ لَمْ يَكُنْ لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ لِمَ فَعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ وَ إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ لِمَ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي صُلْبِ الْحُسَيْنِ دُونَ صُلْبِ الْحَسَنِ لِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَكِيمُ فِي أَفْعَالِهِ «لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُون‏».

ب. شبیه این گفتگو بین هشام بن سالم و امام صادق ع روایت شده بدین بیان که هشام روایت کرده که:

به امام صادق (علیه السلام) گفتم: آیا امام حسین علیه السلام برتر است یا امام حسن علیه السلام ؟

فرمودند: امام حسن ع از امام حسین ع برتر است.

گفتم: پس چگونه امامت پس از امام حسین ع به فرزندان او رسید و به فرزندان امام حسن ع نرسید؟

فرمودند: «خداوند تبارک و تعالی خواست که سنت موسی و هارون را در امام حسن و امام حسین علیهم السلام ادامه دهد. آیا نمی‌بینید که آنها در نبوت شریک بودند، همانطور که حسن ع و حسین ع در امامت شریک بودند؟ و خداوند عز و جل نبوت را در فرزندان هارون ع قرار داد و آن را در فرزندان موسی ع قرار نداد، با اینکه موسی ع از هارون ع برتر بود؟»

گفتم: آیا ممکن است در یک زمان دو امام وجود داشته باشد؟

فرمودند: نه، مگر اینکه یکی از آنها ساکت و پیرو دیگری باشد و دیگری ناطق و پیشوای دیگری. اما وجود دو امام ناطق در یک زمان غیرممکن است.

گفتم: آیا ممکن است بعد از امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) امامت در دو برادر قرار گیرد؟

فرمودند: نه، این میراثی در نسل امام حسین (علیه السلام) است، همانطور که خداوند متعال فرموده است: «و آن را کلمه‌ای باقی در نسلش قرار داد» (زخرف/۲۸) پس این میراثی در نسل‌های وی به نحو پیاپی خواهد بود تا روز قیامت.

كمال الدين و تمام النعمة، ج‏2، ص416

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ:

قُلْتُ لِلصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع: الْحَسَنُ أَفْضَلُ أَمِ الْحُسَيْنُ؟

فَقَالَ: الْحَسَنُ أَفْضَلُ مِنَ الْحُسَيْنِ.

قَالَ قُلْتُ: فَكَيْفَ صَارَتِ الْإِمَامَةُ مِنْ بَعْدِ الْحُسَيْنِ فِي عَقِبِهِ دُونَ وُلْدِ الْحَسَنِ؟

فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَحَبَّ أَنْ يَجْعَلَ سُنَّةَ مُوسَى وَ هَارُونَ جَارِيَةً فِي الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ ع. أَلَا تَرَى أَنَّهُمَا كَانَا شَرِيكَيْنِ فِي النُّبُوَّةِ كَمَا كَانَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ شَرِيكَيْنِ فِي الْإِمَامَةِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ النُّبُوَّةَ فِي وُلْدِ هَارُونَ وَ لَمْ يَجْعَلْهَا فِي وُلْدِ مُوسَى وَ إِنْ كَانَ مُوسَى أَفْضَلَ مِنْ هَارُونَ ع؟

قُلْتُ: فَهَلْ يَكُونُ إِمَامَانِ فِي وَقْتٍ‏ وَاحِدٍ؟

قَالَ: لَا إِلَّا أَنْ يَكُونَ أَحَدُهُمَا صَامِتاً مَأْمُوماً لِصَاحِبِهِ وَ الْآخَرُ نَاطِقاً إِمَاماً لِصَاحِبِهِ. فَأَمَّا أَنْ يَكُونَا إِمَامَيْنِ نَاطِقَيْنِ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍ فَلَا.

قُلْتُ: فَهَلْ تَكُونُ الْإِمَامَةُ فِي أَخَوَيْنِ بَعْدَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ ع؟

قَالَ: لَا إِنَّمَا هِيَ جَارِيَةٌ فِي عَقِبِ الْحُسَيْنِ ع كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ» ثُمَّ هِيَ جَارِيَةٌ فِي الْأَعْقَابِ وَ أَعْقَابِ الْأَعْقَابِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.

ج. در نقل دیگری شبیه این پرسش را عبدالله بن حسین از ربیع بن عبدالله می پرسد و وی شبیه پاسخ فوق را می‌دهد و حکایت این گفتگو نزد نزد امام صادق ع ذکر می‌شود و حضرت وی را بخاطر این تحلیل تحسین می‌کنند:

مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج‏4، ص47

قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحُسَيْنِ إِنَّ الْإِمَامَةَ فِي وُلْدِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ لِأَنَّهُمَا سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ هُمَا فِي الْفَضْلِ سَوَاءٌ أَلَا إِنَّ لِلْحَسَنِ عَلَى الْحُسَيْنِ فَضْلًا بِالْكِبَرِ وَ التَّقْدِيمِ فَكَانَ الْوَاجِبُ أَنْ تَكُونَ الْإِمَامَةُ إِذاً فِي وُلْدِ الْأَفْضَلِ؟!

فَقَالَ الرَّبِيعُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ: إِنَّ مُوسَى وَ هَارُونَ كَانَا نَبِيَّيْنِ مُرْسَلَيْنِ وَ كَانَ مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ هَارُونَ وَ أَفْضَلَ فَجَعَلَ اللَّهُ النُّبُوَّةَ فِي وُلْدِ هَارُونَ دُونَ وُلْدِ مُوسَى وَ كَذَلِكَ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْإِمَامَةَ فِي وُلْدِ الْحُسَيْنِ دُونَ وُلْدِ الْحَسَنِ لِتَجْرِيَ فِي هَذِهِ سَنَنُ مَنْ قَبْلَهَا مِنَ الْأُمَمِ حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ فَبَلَغَ ذَلِكَ الصَّادِقَ ع فَقَالَ أَحْسَنْتَ يَا رَبِيعُ.


  1. . در جلسه۱۶۷، حدیث۲ http://yekaye.ir/al-araf-007-142/
    و جلسه۲۱۲، حدیث۳ http://yekaye.ir/al-muminoon-023-074/
    و جلسه ۲۰۲، پاورقی ۲: https://yekaye.ir/ale-imran-003-31/#_ftn2
    و جلسه۲۵۴، حدیث۲ http://yekaye.ir/al-aaraf-7-34/
    و جلسه۳۵۴، حدیث۴ http://yekaye.ir/al-alaq-96-7/
    و جلسه ۶۳۲، حدیث۱ http://yekaye.ir/al-kahf-18-51/
    و جلسه ۸۳۹، حدیث۲  http://yekaye.ir/ale-imran-3-168/
    و جلسه ۸۷۹، حدیث۱ http://yekaye.ir/al-fajr-89-8/
    و جلسه ۹۲۰ حدیث۲ https://yekaye.ir/ale-imran-3-197/
    و جلسه ۱۰۷۷ حدیث۹۵ https://yekaye.ir/al-hujurat-49-12/
    و جلسه ۱۰۹۰، حدیث۸ https://yekaye.ir/ababsa-80-05/
    و جلسه ۱۱۲۴ پاورقی ۲۳ https://yekaye.ir/ababsa-80-38/
    و جلسه ۱۱۵۴ حدیث۱۰ https://yekaye.ir/at-taariq-68-09/
    و جلسه ۱۲۵۸ حدیث۳ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-044/
    ↩
  2. . سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ «1» مَا هَذِهِ الْكَلِمَاتُ قَالَ هِيَ الْكَلِمَاتُ الَّتِي تَلَقَّاهَا آدَمُ مِنْ رَبِّهِ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هُوَ أَنَّهُ قَالَ يَا رَبِّ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ إِلَّا تُبْتَ عَلَيَّ فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ فَقُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا يَعْنِي عَزَّ وَ جَلَّ بِقَوْلِهِ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ يَعْنِي فَأَتَمَّهُنَّ إِلَى الْقَائِمِ ع اثْنَيْ عَشَرَ إِمَاماً تِسْعَةٌ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ↩

۱)‌ «رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُون‏»

ساحران بعد از اینکه گفتند ایمان آوردیم به رب العالمین، اضافه کردند: «رب موسی و هارون». افزودن این مطلب چه وجهی دارد؟

الف. از این جهت است که آنها بودند که به ایمان به خداوند رب العالمین دعوت کرده بودند و این از باب احترام و تکریم آنها و ترجیح دادن آنها بر دیگران بوده است (مجمع البيان، ج‏4، ص713۱).

ب. گفته شده چون فرعون ادعای ربوبیت داشت مبادا کسی توهم کند که آنها منظورشان از رب العالمین همان فرعون بوده است لذا تأکید کردند که منظور ما همان رب موسی و هارون است (به نقل از مجمع البيان، ج‏4، ص713۲).

ج. اشاره به اسم این دو دلالت دارد که آنها علاوه بر ایمان به رب العالمین به موسی و هارون هم ایمان آوردند (الميزان، ج‏8، ص216۳). یعنی آنها همراه با ایمان به توحید، به رسالت و نبوت هم ایمان آوردند (الميزان، ج‏15، ص275۴).

د. رب العالمین اشاره به ربوبیت و جایگاه خداوند نسبت به جهانیان و تمام انسانهاست؛ و ایمان به رب العالمین ایمان به این است که همه انسانها تحت ربوبیت واحد الهی قرار دارند؛ اما وقتی سخن از رب موسی و هارون می‌شود اشاره دارد به پروردگاری که از افق ربوبیت او تا موسی و هارون را دربرگرفته است. اگر توجه کنیم که موسی و هارون مصداق خلیفه‌الله در زمان خویش بوده‌اند، و بالاترین مرتبه ربوبیت خداوند در ربوبیتش نسبت به کسی که به مقام خلیفة‌اللهی رسیده بروز می‌کند. به تعبیر دیگر، اگر هر صانعی را از مصنوعش و هر ربی را از مربوبش می‌توان شناخت، چه‌بسا بتوان گفت ساحران در آن حادثه به بالاترین مراتب درک از ربوبیت خداوند که تا آن زمان برای کسی متصور بوده است رسیدند و گفتند یعنی اگر ما به خدایی ایمان آوردیم آن خدا همان کسی است که ربوبیت موسی و هارون را عهده‌دار بوده است.

ه. ...

۲) «قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمينَ؛ رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُون‏»

اینکه جادوگران بلافاصله بعد از به سجده افتادند گفتند ایمان آوردیم به «رب العالمین؛ رب موسی و هارون» نشان می‌دهد که حضرت موسی ع در برابر دستگاه تبلیغاتی فرعون، نه‌تنها توانسته بود مخاطبان خود را به درک صحیحی از ربوبیت خداوند واحد برساند (توضیح ذیل آیه قبل، تدبر۲)، بلکه درباره ابعاد این اندیشه و تاثیر آن در زندگی انسانها – که همان نبوت است- نیز با آنها حرف زده بود (سید محمد روحانی، مقاله۸، ص۳۳).

۳) «رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُون‏»

در عمده آیات گذشته، همه‌جا سخن از موسی ع بود و فقط در آیات ۱۴-۱۵ خدا دستور داد دو نفری سراغ فرعون بروید و به وی بگویید که ما رسول رب العالمین هستیم؛ و در آیه۳۶ هم مشاوران فرعون گفتند موسی و برادرش را معطل کنید تا ساحران بیایند، و در بقیه داستان دیگر سخنی از هارون نیست؛ یعنی موسی بود که با فرعون شروع به گفتگو کرد و فرعون سابقه وی را به رخش کشید و سپس به بحث درباره رب العالمین پرداخت و سپس عصا و ید بیضای خود را نشان داد و وقتی ساحران آمدند او بود که با آنها گفتگو کرد و عصایش را دوباره انداخت.

اکنون چرا دوباره اسم هارون به میان آمد و ساحران نگفتند رب موسی، بلکه گفتند: رب موسی و هارون؟

الف. شاید می‌خواهد نشان دهد که اتفاقا درست است که در مهمترین موضع‌گیری‌ها موسی ع بود که نقش‌آفرینی چشمگیری می‌کرد، اما تبلیغ تفصیلی را حضرت هارون که به تعبیر موسی «أَفْصَحُ مِنِّي لِسانا: دارای بیانی شیواتر از من» بود عهده‌دار شده بود و از این رو، در ذهن مخاطبان اینکه این رسالت با شراکت و نقش‌آفرینی جدی هارون انجام شده برجسته بود؛ و خداوند می‌خواهد تذکر دهد که اگر موارد قبل فقط از موسی ع سخن به میان آمد هارون یک جایگاه تشریفاتی نداشت؛ بلکه او هم بشدت در فرایند رسالت نقش ایفا می‌کرد که ساحران رسالت را در این دو نفر با هم دیدند نه فقط در موسی ع.

ب. ...


  1. . «قالُوا آمَنَّا» أي صدقنا «بِرَبِّ الْعالَمِينَ» الذي خلق السماوات و الأرض و ما بينهما «رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُونَ» خصوهما بالذكر بعد دخولهما في جملة العلمين لأنهما دعوا إلى الإيمان بالله تعالى و لشريف ذكرهما و لتفضيلهما على غيرهما على طريق المدحة و التعظيم لهما↩
  2. . و قيل إنهم فسروا سجودهم بأن قالوا آمنا برب العالمين لئلا يتوهم متوهم أنهم سجدوا لفرعون ثم قالوا رب موسى و هارون لأن فرعون كان يدعي أنه رب العالمين فأزالوا به الإبهام لئلا يتوهم الجهال أنهم عنوا بقولهم رب العالمين فرعون و قال علي بن عيسى يجوز أن يقال إن الله سبحانه لم يزل ربا و لا مربوب كما جاز لم يزل سميعا و لا مسموع لأنها صفة غير جارية على الفعل كما جرى صفة مالك على ملك يملك فالمقدور هو المملوك و لا يطلق الرب إلا على الله تعالى لأنه يقتضي أنه رب كل شي‏ء يصح ملكه و يقال في غيره رب الدار و رب الفرس و مثله خالق لا يطلق إلا عليه سبحانه و يقال في غيره خالق الأديم.↩
  3. . قوله تعالى: «وَ أُلْقِيَ السَّحَرَةُ ساجِدِينَ قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمِينَ رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُونَ» أبهم فاعل الإلقاء في قوله: «وَ أُلْقِيَ السَّحَرَةُ ساجِدِينَ» و هو معلوم فإن السحرة هم الذين ألقوا بأنفسهم إلى الأرض ساجدين، و ذلك للإشارة إلى كمال تأثير آية موسى فيهم و إدهاشها إياهم فلم يشعروا بأنفسهم حين ما شاهدوا عظمة الآية و ظهورها عليهم إلا و هم ملقون ساجدون فلم يدروا من الذي أوقع بهم ذلك. فاضطرتهم الآية إلى الخرور على الأرض ساجدين، و الإيمان برب العالمين الذي اتخذه موسى و هارون، و في ذكر موسى و هارون دلالة على الإيمان بهما مع الإيمان برب العالمين.↩
  4. . و قوله: «رَبِّ مُوسى‏ وَ هارُونَ» فيه إشارة إلى الإيمان بالرسالة مضافا إلى التوحيد.↩

نظرات کاربران

ثبت نظر