۱) در فرازی از حدیث ۱ ذیل آیه ۱۰ که به طور کامل در جلسه ۱۲۲۴ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-010/ تقدیم شد از از امام صادق (ع) روایت شده بود که فرمودند:
پس «فرعون گفت: و پروردگار جهانیان چیست؟» (شعراء/۲۳) و همانا او از کیفیت و چگونگی خداوند پرسید.
موسی «گفت: پروردگار آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست، اگر یقین دارید.» (شعراء/۲۴)
پس فرعون با تعجب به اطرافیانش «گفت: آیا نمی‌شنوید؟» (شعراء/۲۵) من از او از چگونگی می‌پرسم و او از صفات [حق/ خلق] پاسخم می‌دهد!
تفسير القمي، ج2، ص۱۱۹
حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَال:
...فَ «قالَ فِرْعَوْنُ: وَ ما رَبُّ الْعالَمِينَ« وَ إِنَّمَا سَأَلَهُ عَنْ كَيْفِيَّةِ اللَّهِ.
فَ«قَالَ» مُوسَى: «رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ».
فَ«قَالَ» فِرْعَوْنُ مُتَعَجِّباً لِأَصْحَابِهِ: «أَ لا تَسْتَمِعُونَ»؟ أَسْأَلُهُ عَنِ الْكَيْفِيَّةِ فَيُجِيبُنِي عَنِ الصِّفَاتِ [الحق/ الخلق]!
کلمه آخر [الصفات] بر اساس نقلی که از تفسیر قمی در تفسير الصافي (ج4، ص32) آمده «الحقّ» است که مرحوم فیض توضیح داده: «أقولُ: يعني عن الثبوت.» و بر اساس نقل بحار الأنوار (ج13، ص120) «الخلق» می‌باشد.
۲) در حدیث ۱ ذیل آیه قبل اشاره شد که هشام بن حکم روایتی از امام صادق (ع) آورده است در پاسخ به آن زندیقی که سؤال کرد «او [خدا] چیست؟». در فراز دیگری از آن گفتگو آمده است:
سوال‌کننده گفت: پس آیا او کیفیت [و چگونگی] دارد؟
امام فرمودند: نه؛ زیرا «کیفیت» جهتِ [قابل درک بودنِ] صفت و احاطه [به چیزی] است؛ اما ناچار باید از [دام] تعطیل [=انکار صفات] و تشبیه [=شبیه دانستن خدا به خلق] بیرون آمد. زیرا کسی که آن را نفی کند [= قائل به تعطیل در صفات شود]، همانا او را انکار کرده و ربوبیتش را رد کرده و [خدا را] باطل ساخته است. و کسی که او را به غیرش تشبیه کند، او را به صفت مخلوقاتِ ساخته‌شده‌ای ثابت کرده که شایسته ربوبیت نیستند. لیکن چاره‌ای نیست جز قبول اینکه برای او کیفیتی [خاص] است که غیر او سزاوار آن نیست و در آن [کیفیت] شریک ندارد و [عقلاً] به آن احاطه نمی‌شود و غیر او آن را نمی‌داند.
سوال‌کننده گفت: پس [آیا خدا] اشیا را به ذات خود مستقیماً انجام می‌دهد [=با آنها سروکار فیزیکی دارد]؟
امام صادق (ع) فرمود: او والاتر از آن است که اشیا را با سروکار مستقیم و اقدام عملی [فیزیکی] انجام دهد؛ زیرا این صفت مخلوقی است که کارها برایش جز با سروکار مستقیم و اقدام عملی انجام نمی‌شود. و او [خداوند] متعالی است، اراده و مشیتش نافذ است، و هر چه را بخواهد انجام می‌دهد.
الكافي، ج1، ص۸۴-۸۵
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَمْرٍو الْفُقَيْمِيِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لِلزِّنْدِيقِ حِينَ سَأَلَهُ: مَا هُوَ؟ ...
قَالَ لَهُ السَّائِلُ: فَلَهُ كَيْفِيَّةٌ؟
قَالَ: لَا لِأَنَّ الْكَيْفِيَّةَ جِهَةُ الصِّفَةِ وَ الْإِحَاطَةِ وَ لَكِنْ لَا بُدَّ مِنَ الْخُرُوجِ مِنْ جِهَةِ التَّعْطِيلِ وَ التَّشْبِيهِ لِأَنَّ مَنْ نَفَاهُ فَقَدْ أَنْكَرَهُ وَ دَفَعَ رُبُوبِيَّتَهُ وَ أَبْطَلَهُ وَ مَنْ شَبَّهَهُ بِغَيْرِهِ فَقَدْ أَثْبَتَهُ بِصِفَةِ الْمَخْلُوقِينَ الْمَصْنُوعِينَ الَّذِينَ لَا يَسْتَحِقُّونَ الرُّبُوبِيَّةَ وَ لَكِنْ لَا بُدَّ مِنْ إِثْبَاتِ أَنَّ لَهُ كَيْفِيَّةً لَا يَسْتَحِقُّهَا غَيْرُهُ وَ لَا يُشَارِكُ فِيهَا وَ لَا يُحَاطُ بِهَا وَ لَا يَعْلَمُهَا غَيْرُهُ.
قَالَ السَّائِلُ فَيُعَانِي الْأَشْيَاءَ بِنَفْسِهِ؟
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: هُوَ أَجَلُّ مِنْ أَنْ يُعَانِيَ الْأَشْيَاءَ بِمُبَاشَرَةٍ وَ مُعَالَجَةٍ لِأَنَّ ذَلِكَ صِفَةُ الْمَخْلُوقِ الَّذِي لَا تَجِيءُ الْأَشْيَاءُ لَهُ إِلَّا بِالْمُبَاشَرَةِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ هُوَ مُتَعَالٍ نَافِذُ الْإِرَادَةِ وَ الْمَشِيئَةِ فَعَّالٌ لِمَا يَشَاءُ.