سوره الشعراء - آیه 2

۱۲۱۷) سوره شعراء (۲۶) آیه ۲ تِلْکَ ءاٰیاٰتُ‌ الْکِتاٰبِ ‌الْمُبٖینِ ۲۴ ذی‌الحجة ۱۴۴۷
۱۴۰۵/۰۳/۲۰

آن است آیه‌های کتاب مبین.

‌الْمُبينِ

قبلا بیان شد که ماده «بین» به معنای آشکار کردن بعد از ابهام و اجمال است و به کلام از این جهت «بیان» می‌گویند که در آن انسان باید با جدا کردن کلمات و سپس اتصال برقرار کردن بین آنها مراد مبهم خود را آشکار کند ویا از این جهت که آشکارکننده مافی‌الضمیر است. «بیِّنه» [= دلیل] هم به معنای چیزی است که دلالت کاملا آشکار داشته باشد.

کلمه «بین» (که در زبان فارسی هم رایج است) از کلماتی است که اصطلاحا از اضداد است؛ یعنی هم به معنای «فصل» (فاصله و جدایی) به کار می‌رود و هم به معنای «وصل» (اتصال و به هم رسیدن).

جلسه ۱۱۴ http://yekaye.ir/ash-shuara-026-195/

۱) الف. ابوحمزه ثمالی (از خواص امام سجاد ع و امام باقر ع و امام صادق ع) تفسیری داشته امروزه اصل آن موجود نیست و تنها فرازهایی از آن از طریق نقل دیگران در کتابهایشان باقی مانده است. ابن شهر آشوب (م۵۵۸) و نیز عاملی نباطی (م۸۷۷) از آن نقل کرده‌اند که تفسیر «طسم تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ» گفته است:

از جمله این آیات [یا: آن آیات] این است منادی‌ای است که در آخر الزمان از آسمان ندا می‌دهد که همانا حق با علی ع و شیعیانش است.

مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج‏3، ص61؛ الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم، ج‏1، ص274۱

تَفْسِيرِ الثُّمَالِيِّ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى طسم تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ:

إِنَّ مِنَ الْآيَاتِ مُنَادِياً [/أن الآيات مناد] يُنَادِي مِنَ السَّمَاءِ فِي آخِرِ الزَّمَانِ أَلَا إِنَّ الْحَقَّ مَعَ عَلِيٍّ وَ شِيعَتِهِ.

ب. در منابع دیگری که امروز در دست ماست ابوحمزه ثمالی این عبارات را از امام باقر ع اما نه ذیل آیه مربوط نقل کرده است بدین بیان:

به امام باقر (علیه السلام) گفتم: آیا خروج سفیانی از امور حتمی است؟

فرمود: آری، و ندای آسمانی نیز حتمی است، و طلوع خورشید از مغرب نیز حتمی است، و اختلاف بنی‌عباس در حکومت حتمی است، و کشته شدن نفس زکیه حتمی است، و خروج قائم آل محمد (علیه السلام) نیز حتمی است.

گفتم: ندای آسمانی چگونه خواهد بود؟

فرمود: در آغاز روز، منادی از آسمان ندا می‌دهد: «آگاه باشید که حق با علی و شیعیان اوست.» سپس در پایان روز، ابلیس از زمین ندا می‌دهد: «آگاه باشید که حق با عثمان و شیعیان [= پیروان] اوست.» در آن هنگام است که اهل باطل دچار تردید می‌شوند.

الإرشاد، ج‏2، ص371؛ كشف الغمة في معرفة الأئمة، ج‏2، ص459

الْفَضْلُ بْنُ شَاذَانَ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الْمَحْتُومِ؟

قَالَ: نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِي الْعَبَّاسِ فِي الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ.

قُلْتُ لَهُ: وَ كَيْفَ يَكُونُ النِّدَاءُ؟

قَالَ: يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَوَّلَ النَّهَارِ: أَلَا إِنَّ الْحَقَّ مَعَ عَلِيٍّ وَ شِيعَتِهِ؛ ثُمَّ يُنَادِي إِبْلِيسُ فِي آخِرِ النَّهَارِ مِنَ الْأَرْضِ: أَلَا إِنَّ الْحَقَّ مَعَ عُثْمَانَ وَ شِيعَتِهِ. فَعِنْدَ ذَلِكَ يَرْتَابُ‏ الْمُبْطِلُون‏.


  1. . و في تفسير طسم تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الآية للثمالي أن الآيات مناد ينادي من السماء آخر الزمان ألا إن الحق مع علي و شيعته.↩

۱) «تِلْكَ ءاياتُ‌ الْكِتابِ ‌الْمُبينِ»

این آیه اشاره می‌کند به اینکه «آن» آیات کتاب مبین است. «آن» است اشاره به؟

الف. چیزی که حاضر نیست ولی وجودش همانند امر حاضر مورد انتظار است به خاطر حضور معنایش در نفس؛ ‌و تقدیر این است که ان ایاتی که بدانها وعده داده شده اید همان آیات کتاب یعنی قرآن است (مجمع البيان، ج‏7، ص288۱).

ب. آیاتی که با نزول این سوره نازل خواهد شد و آیاتی که قبلا نازل شده است؛ و علت اینکه تعبیر به اشاره به دور کرد (گفت: آن؛ و نفرمود: این) دلالت بر علو قدر و رفعت مکان آن دارد (الميزان، ج‏15، ص250۲).

ج. «طسم» که در آیه قبل گذشت. یعنی می‌خواهد بفرماید این طسم و حروف مقطعه‌ای مانند این، آیات کتاب مبین است؛ و چه‌بسا می‌خواهد بفرماید همان طور که همه شما اینها را در قرائت قرآن به عنوان آیه محسوب می‌کنید به عنوان آیه‌ای از آیات کتاب مبین ببینید که لازم است در آن تدبر شود و از آن به حقیقتی رهنمون شوید؛ و اینکه چرا «آن» گفت نه «این» شاید بدین جهت است که:

ج.۱. می‌خواهد به علو و جلالت قدر آن اشاره کند.

ج.۲. چه‌بسا می‌خواهد به خاستگاه والای آن اشاره کند، یعنی همان تعبیری که در بحث احادیث مقطعه گذشت که تمام قرآن از همین حروف مقطعه استخراج می‌شود.

ج.۳. ...

د. چه‌بسا موضوع سوره مد نظر است؛ یعنی به نظر می‌رسد موضوع این سوره دعوت پیامبران است و اینکه چرا مردم در برابر دعوت پیامبران تسلیم نمی‌شوند و بحث بر سر پذیرفتن یا نپذیرفتن این دعوت عظیم است، و ضمیر تلک برای تفخیم و عظمت است و در همین آیه اول می‌فرماید «آن دعوت عظیم» آیات کتاب روشنگر است (سید محمد روحانی، تفسیر سوره شعراء؛ مقاله ۲ ص۲۲۳).

ه. ...

۲) «تِلْكَ ءاياتُ‌ الْكِتابِ ‌الْمُبينِ»

مقصود از «مبین» بودن کتاب چیست؟

الف. به معنای جدا کننده است و یعنی کتابی که حق را از باطل جدا می‌کند. (مجمع البيان، ج‏7، ص288۴).

ب. به معنای آشکار و ظاهر است؛ یعنی می‌خواهد بفرماید آن آیات جلیل القدر و رفعت مکان آیات کتابی است که با ابعاد معجزه‌گونه‌ای که دارد ظاهر و آشکار است از جانب خداوند سبحان است هرچند که این مشرکان معاند آن را تکذیب کنند و ادعا کنند که از القاءات شیاطین جن ویا شعر و ... است (الميزان، ج‏15، ص250۵).

ج. ...


  1. . «تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ» أشار بتلك إلى ما ليس بحاضر لكنه متوقع فهو كالحاضر لحضور المعنى في النفس و التقدير تلك الآيات التي وعدتم بها هي آيات الكتاب أي القرآن↩
  2. . قوله تعالى: «طسم تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ» الإشارة بتلك إلى آيات الكتاب مما سينزل بنزول السورة و ما نزل قبل، و تخصيصها بالإشارة البعيدة للدلالة على علو قدرها و رفعة مكانتها.↩
  3. . آقای سید محمد روحانی مجموعه مقالاتی دارند که در فضای مجازی منتشر شده که هریک عنوان خاصی دارد و عنوان مجموعه این است: «نگاهی به سوره شعرا بر اساس تفسیر المیزان» که ظاهرا آنها را بازتظیم کرده و به صورت کتابی در دست نشر دارند. ارجاعاتی که در متن به ایشان می‌آید بر اساس آن مجموعه است. مطلب فوق در مقاله دوم با عنوان «مسخرگی و دیگر هیچ» آمده است.↩
  4. . و المبين الذي يبين الحق من الباطل↩
  5. . و المبين من أبان بمعنى ظهر و انجلى. و المعنى: تلك الآيات العالية قدرا الرفيعة مكانا آيات الكتاب الظاهر الجلي كونه من عند الله سبحانه بما فيه من سمة الإعجاز و إن كذب به هؤلاء المشركون المعاندون و رموه تارة بأنه من إلقاء شياطين الجن و أخرى بأنه من الشعر↩

نظرات کاربران

ثبت نظر