۱) «وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ»
در اینجا فرعون با کنایه به کاری که حضرت موسی ع قبلا کرده بود (کشتن یکی از قبطیان در جریان دفاع از یکی از شیعیانش) اشاره کرد و بر این تأکید کرد که تو آن موقع از «کافران» بودی.
چنانکه در نکات ادبی اشاره شد کفر هم در معنای ناسپاسی (کفران نعمت کردن) به کار می‌رود و هم در نقطه مقابل ایمان (کفر ورزیدن). در این طعنه فرعون هر دو می‌تواند مد نظر باشد:
اگر ناسپاسی باشد امتداد آیه قبل است؛ یعنی ما تو را بزرگ کردیم و سالها در میان ما بودی و نان و نمک ما را خوردی، بعدش بجای تشکر یکی از طرفداران ما را کشتی.
و اگر کفر ورزیدن باشد همراستا با آیه ۲۲ است که حضرت موسی می‌فرماید «این چه منتی است که تو بنی‌اسرائیل را برده کرده‌ای» (ان شاء الله ذیل آیه مذکور توضیح بیشتر این ارتباط خواهد آمد)؛ و اشاره به این است که تو از همان زمان هم به ربوبیت ما کافر بودی و اینکه الان آمده‌ای و با ما مخالفت می‌کنی مسبوق به سابقه است.
۲) «وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ»
حضرت موسی ع قبلا در مقام دفاع از یکی از شیعیانش کسی را به قتل رسانده بود و بخاطر این سابقه از رفتن سراغ فرعون ابراز نگرانی کرده بود (آیه۱۴) و در اینجا فرعون همان واقعه را به وی گوشزد کرد. ذیل همان آیه اشاره شد که فرعونیان هم با اینکه این را به عنوان یک ایراد بر وی مطرح می‌کردند، اما ظاهرا آن را به عنوان یک گناه – که موجب کسر شأن جدی یک انسان می‌شود- نمی‌دیده‌اند (جلسه ۱۲۲۸ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-014/) و شاهد دیگری بر این مدعا همین نحوه اشاره به آن واقعه در این آیه است:
اولا گفت: کردی آن کاری که کردی؛ یعنی نه‌تنها به خود کشتن اشاره نکرد (که اگر واقعا آن کارش مصداق کشتن یک انسان بی‌گناه بود اینکه بگوید «یک انسان بی‌گناه را به قتل رساندی»، بسیار برای تحریک مخاطبان علیه حضرت موسی ع کارآمد‌تر است تا صرفا انجام آن کار را به وی یادآوری کند)، حتی نگفت «کردی آن کاری که نباید می‌کردی».
ثانیا بر این تأکید کرد که «در حالی که از کافران بودی» یعنی آنچه این کار تو را زشت می‌کرد نه صرفا کشتن او، بلکه این جهت بود که این اقدام تو مصداقی از کافر بودن توست؛ خواه به معنای کفران نعمت یا به معنای کفر به رب بودن من فرعون (توضیح این دو در تدبر ۱ گذشت).
۳) «وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ»
فرعون با دو جمله، نبوّت موسى را زير سؤال برد: در آیه قبل گفت ما تو را بزرگ كرديم، چگونه الطاف ما را كفران و ناسپاسى مىكنى، ناسپاس كه پيامبر نمىشود. در این آیه افزود: تو نزد ما قاتل هستى و قاتل كه پيامبر نمىشود (تفسير نور، ج8، ص300).
تبصره:
این توضیح با آنچه در تدبر ۲ گذشت منافاتی ندارد. بله، فرعون تصریح به قتل نکرد، اما چون در مقام شبهه انداختن در ذهن حاضران در آن مجلس بود، همان اشاره ذهن افراد را به مفهوم قاتل بودن منتقل می‌کرد. به تعبیر دیگر، شاید اگر به کلمه «قتل» اشاره می‌کرد طبق توضیحی که در تدبر ۲ گذشت چه‌بسا ذهن حاضران در مجلس با او خیلی همراهی نمی‌کرد؛ اما وقتی غیرمستقیم به کار او اشاره می‌کند ذهنهای بسیاری از افراد به همین مفهوم قتل مذموم منتقل می‌شود.
۴) «وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ»
این تعبیر گاه برای اشاره به کار زشتی به کار می‌رود که از فرط ناپسند بودن قابل بیان نیست.
حکایت
حضرت زینب در مقابل یزید در فرازی از خطبه مشهورش بعد از اینکه از پیشگاه خداوند درخواست انتقام می‌کند از این کسانی که چنان ظلمی را مرتکب شدند وقتی می‌خواهد کار یزید را شرح دهد خطاب به او می‌فرماید:
... «و کردی کار آنچنانی‌ات را که کردی»! امّا تو جز پوست خود نَدَریدی و جز گوشت خود نَبُریدی. و [سرانجام] در پیشگاه رسول خدا [در قیامت] بازخواست خواهی شد به خاطر آنچه از خونِ ذرّیه‌اش برعهده‌ات آمد، و حرمتش را که شکستی، و خون‌هایی که از خاندان و خویشانش ریختی، آنجا که خدا با او پراکندگی‌شان را جمع کند، و پریشانی‌شان را سامان بخشد، و از ستمکارشان انتقام گیرد، و حقشان را از دشمنانشان بازستاند...»
الإحتجاج (للطبرسي)، ج2، ص309
رَوَى شَيْخٌ صَدُوقٌ مِنْ مَشَايِخِ بَنِي هَاشِمٍ وَ غَيْرُهُ مِنَ النَّاسِ:
أَنَّهُ لَمَّا دَخَلَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع وَ حَرَمُهُ عَلَى يَزِيدَ ... فَلَمَّا رَأَتْ زَيْنَبُ ذَلِكَ فَأَهْوَتْ إِلَى جَيْبِهَا فَشَقَّتْهُ ثُمَّ نَادَتْ بِصَوْتٍ حَزِين ... ثُمَّ قَامَتْ عَلَى قَدَمَيْهَا وَ أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَجْلِسِ وَ شَرَعَتْ فِي الْخُطْبَة ...
... «وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ» وَ مَا فَرَيْتَ إِلَّا جِلْدَكَ وَ مَا جَزَرْتَ إِلَّا لَحْمَكَ وَ سَتُرَدُّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ بِمَا تَحَمَّلْتَ مِنْ دَمِ ذُرِّيَّتِهِ وَ انْتَهَكْتَ مِنْ حُرْمَتِهِ وَ سَفَكْتَ مِنْ دِمَاءِ عِتْرَتِهِ وَ لُحْمَتِهِ حَيْثُ يَجْمَعُ بِهِ شَمْلَهُمْ وَ يَلُمُّ بِهِ شَعَثَهُمْ وَ يَنْتَقِمُ مِنْ ظَالِمِهِمْ وَ يَأْخُذُ لَهُمْ بِحَقِّهِمْ مِنْ أَعْدَائِهِم ...