📌 فهرست دسترسی سریع (تدبر):
۴) «أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ ريعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ؛ وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ؛ وَ إِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارينَ؛ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ»
در سه آیه‌ای که قبل از این آیه گذشت، سه ویژگی در قوم عاد مطرح شد که بخاطر آنها مذمت شدند:
آیا به هر مکان مرتفعی نشانی بنا می‌کنید که کاری عبث کنید؟!
و سازه‌هایی استوار برمی‌سازید گویی که جاودانه می‌مانید؟!
و چون به خشم دست گشایید، جبارانه انتقام می‌گیرید!
و اکنون بعد از این سه تذکر، می‌فرماید پس تقوای الهی در پیش گیرید و اطاعتم کنید. در واقع، سه آیه مذکور، سه حیثیتی است که نقطه مقابل تقوا و اطاعت از فرستاده الهی قرار می‌گیرد. وجه جمع آنها (که آنها را در مقابل تقوا و اطاعت از فرستاده الهی قرار می‌دهد) چیست که اگر در جامعه دیگری هم یافت شود احتمالا چنان موضعی در پیش گیرند؟
الف. اینها در هر دو جنبه شهوت و غضب اهل اسراف و زیاده‌روی و خارج از حدود اعتدال و عبودیتند (الميزان، ج15، ص301۱).
ب. ساختن ساختمانهای بلندبالا دلالت بر علوطلبی آنها دارد و برگرفتن «مصانع» آنچنانی را به خاطر حب جاودانگی انجام دادند و جباریت آنها دلالت بر این دارد که می‌خواهند در علوطلبی هم تک باشند، پس حاصل به این برمی گردد که آنها علوطلبی و بقای در علو و تفرد در علو را دوست دارند و اینها صفات خداوند است که برای عبد از آن جهت که عبد است ممتنع است، پس این نشان می‌دهد که حب دنیا چنان بر آنان مستولی شده است که در آن غرق گشته و از حد عبودیت خارج شده و ادعای ربوبیت دارند، و همه اینها ریشه در حب دنیا دارد که بنیان هر خطیئه و مدخل هرگونه کفر و معصیتی است (مفاتيح الغيب، ج24، ص523۲).
ج. كارهاى ستمگران، يا براى مطرح كردن خود است «آيَةً» يا براى بقاى خود «تَخْلُدُونَ» يا استثمار و استعمار مردم است. «جَبَّارِينَ» (تفسير نور، ج6، ص349).
د. ...
ثمره اخلاقی- دینی
زمانی می‌توان در مسیر تقوا و اطاعت از فرستادگان الهی قرار گرفت که:
الف. خودنمایی را رها کنیم و هدف‌گذاری در هر کاری را با منطق الهی جدی بگیریم؛
ب. جاودانگی را در دنیا جستجو نکنیم و از دنیا بیش از آنچه نیاز زندگی دنیاست برنداریم؛
ج. اگر به هر دلیلی به خشم درآمدیم، از مدار تقوا خارج نشویم و این گونه نباشد که اگر توانستیم به طرف مقابل هر ضربه‌ای بزنیم بدان کار اقدام نماییم.