حدیث شماره ۴ ذیل آیه قبل (جلسه۱۲۰۴ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-128/) هم به این آیه مرتبط میباشد. اما احادیث دیگر:
۱) شیخ صدوق احادیث متعددی را که درباره معانی امور مختلفی همچون اسامی پیامبران و اقوام و ... بوده است در یکجا جمعبندی کرده و بدون اشاره به اسم امامی که مطلب از او روایت شده همه را یکجا آورده است. در فرازی از آن آمده است:
معنی «هود» این است که او به سوی هدایتی رهنمون شد که قومش از آن گمراه شده بودند؛ و مبعوث شد تا آنان را از گمراهیشان نجات دهد. و مقصود از «الرِّيح الْعَقِيم» (ذاریات/۴۱) که خداوند عزّوجلّ به وسیله آن قوم عاد را هلاک کرد، این است که آن باد با عذاب بارور شد و از باروری بازماند، همانگونه که مردی که عقیم است، فرزندی به دنیا نمیآورد. آن باد، کاخها، دژها، شهرها و «مصانع» را چنان آسیاب کرد که همه آنها به شنهای ریزی شدند که باد آنها را با خود میبرد.
معاني الأخبار، ص48
حَدَّثَنَا مَشَايِخُنَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ بِأَسَانِيدَ مَرْفُوعَةٍ مُتَّصِلَةٍ قَدْ ذَكَرْتُهَا فِي كِتَابِ عِلَلِ الشَّرَائِعِ وَ الْأَحْكَامِ وَ الْأَسْبَابِ فِي أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ [وَ] رَتَّبْتُهَا فِيهِ: أَنَّ مَعْنَى ...
وَ مَعْنَى هُودٍ أَنَّهُ هُدِيَ إِلَى مَا ضَلَّ عَنْهُ قَوْمُهُ وَ بُعِثَ لِيَهْدِيَهُمْ مِنْ ضَلَالَتِهِمْ وَ مَعْنَى «الرِّيحِ الْعَقِيمِ» الَّتِي أَهْلَكَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا عَاداً أَنَّهَا تَلَقَّحَتْ بِالْعَذَابِ وَ تَعَقَّمَتْ عَنِ الرِّيحِ كَتَعَقُّمِ الرَّجُلِ إِذَا كَانَ عَقِيماً لَا يُولَدُ لَهُ فَطَحَنَتْ تِلْكَ الْقُصُورَ وَ الْحُصُونَ وَ الْمَدَائِنَ وَ الْمَصَانِعَ حَتَّى عَادَ ذَلِكَ كُلُّهُ رَمْلًا دَقِيقاً تَسْفِيهِ الرِّيح.
۲) حدیثی طولانی از پیامبر اکرم ص خطاب به ابنمسعود آمده که مجموعه وصایایی است از ایشان خطاب به ابنمسعود؛ و در واقع، خطاب به تمامی مومنان. فرازهایی از آن قبلا گذشت.۱ در فرازی دیگر از آن حدیث آمده است:
ابن مسعود! کسی از تنعم در دنیا نفعی نمیبرد وقتی که قرار است در آتش جاویدان باشد، «از زندگى دنيا، ظاهرى را مىشناسند، و حال آنكه از آخرت غافلند» (روم/۷). خانهها بنا میکنند و کاخها را محکم میکنند، مسجدها را میآرایند ولی همّتشان جز دنیا نیست؛ به گرد آن میچرخند و بر آن اعتماد میکنند؛ و خدایانشان شکمهایشان است: « و سازههایی استوار برمیسازید گویی که جاودانه میمانید؟! و چون به خشم دست گشایید، جبارانه دست به اقدام میزنید؛ پس تقوای الهی در پیش گیرید و اطاعتم کنید.» (شعراء/129-131).
مكارم الأخلاق، ص449
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ خَمْسَةُ رَهْطٍ مِنْ أَصْحَابِنَا يَوْماً عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ قَدْ أَصَابَتْنَا مَجَاعَةٌ شَدِيدَةٌ وَ لَمْ يَكُنْ رِزْقُنَا مُنْذُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ إِلَّا الْمَاءَ وَ اللَّبَنَ وَ وَرَقَ الشَّجَرِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَى مَتَى نَحْنُ عَلَى هَذِهِ الْمَجَاعَةِ الشَّدِيدَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: ...
يَا ابْنَ مَسْعُودٍ مَا يَنْفَعُ مَنْ يَتَنَعَّمُ فِي الدُّنْيَا إِذَا أُخْلِدَ فِي النَّارِ «يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ» يَبْنُونَ الدُّورَ وَ يُشَيِّدُونَ الْقُصُورَ وَ يُزَخْرِفُونَ الْمَسَاجِدَ لَيْسَتْ هِمَّتُهُمْ إِلَّا الدُّنْيَا عَاكِفُونَ عَلَيْهَا مُعْتَمِدُونَ فِيهَا آلِهَتُهُمْ بُطُونُهُمْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ وَ إِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ».
۳) از امام سجاد (ع) روایتی طولانی ذیل «ای کسانی که ایمان آوردهاید، تقوای الهی در پیش گیرید و با راستگویان باشید»، نقل شده است. در فرازی از آن آمده است:
... پس ای شنونده، به هلاکت امتها، و زوال نعمتها و وحشتناکیِ آنچه از آثار بد آنها در دیارهای خالی، و نشانههای فانی و سرزمینهای خاموش میشنوی و میبینی، عبرت بگیر؛ [و این بیت را خواندند:]
چه بسیار جهانی که نابود شد و هیچکس برای اندوهش گریه نکرد، / و چارهای نبود از اینکه سریعا به فنا ملحق میگردید.
پس با چشم دل به ویرانههای مغروران بنگر و در قلعههای پادشاهان و سازههای [= مصانع] جباران تأمل کن؛ و ببین که چگونه دنیا با زنجیرهای فنا آنها را گرفتار کرد و با اموری که باور نداشتند با آنها روبرو شد و دنبالههای نابودی را بر آنها کشید و آنها را همانگونه که گندم را آسیاب میکنند، درهم خرد نمود و به طوفان بادها سپرد، به نحوی که بادها دنبالههای خود را بر روی ویرانههای آنها در دشتهای زمین میکشند؛ [و این بیت را خواندند:]
پس آن جایگاه آنها و این هم قبرهایشان است؛ / که آنها را به ارث بردند زمانههای آنها، و آتش آنها...
كشف الغمة في معرفة الأئمة، ج2، ص96
عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ قَالَ: كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع إِذَا تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ «يا آیها الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» يَقُولُ: اللَّهُمَّ ادْفَعْنِي فِي أَعْلَى دَرَجَاتِ هَذِهِ النُّدْبَة ...
فَاعْتَبِرْ آیها السَّامِعُ بِهَلَكَاتِ الْأُمَمِ وَ زَوَالِ النِّعَمِ وَ فَظَاعَةِ مَا تَسْمَعُ وَ تَرَى مِنْ سُوءِ آثَارِهَا فِي الدِّيَارَ الْخَالِيَةِ وَ الرَّسُومِ الْفَانِيَةِ وَ الرُّبُوعِ الصَّمُوتِ؛
وَ كَمْ عَالَمٍ أَفْنَتْ فَلَمْ تَبْكِ شَجْوَهُ / وَ لَا بُدَّ أَنْ تَفْنَى سَرِيعاً لُحُوقُهَا
فَانْظُرْ بِعَيْنِ قَلْبِكَ إِلَى مَصَارِعِ أَهْلِ الْبَذَخِ وَ تَأَمَّلْ مَعَاقِلَ الْمُلُوكِ وَ مَصَانِعَ الْجَبَّارِينَ وَ كَيْفَ عَرَكَتْهُمُ الدُّنْيَا بِكَلَاكِلِ الْفَنَاءِ وَ جَاهَرَتْهُمْ بِالْمُنْكَرَاتِ وَ سَحَبَتْ عَلَيْهِمْ أَذْيَالَ الْبَوَارِ وَ طَحَنَتْهُمْ طَحْنُ الرَّحَى لِلْحَبِّ وَ اسْتَوْدَعَتْهُمْ هَوْجَ الرِّيَاحِ تَسْحَبُ عَلَيْهِمْ أَذْيَالَهَا فَوْقَ مَصَارِعِهِمْ فِي فَلَوَاتِ الْأَرْضِ؛
فَتِلْكَ مَغَانِيهِمْ وَ هَذِي قُبُورُهُمْ / تَوَارَثَهَا أَعْصَارُهَا وَ حَرِيقُهَا...
۴) الف. از رسول الله ص روایت شده که فرمودند:
شما برای فنا آفریده نشدهاید؛ بلکه برای بقا آفریده شدهاید؛ و فقط از سرایی به سرای دیگر منتقل میشوید.
إعتقادات الإمامية (للصدوق)، ص47۲
قال النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ:
مَا خُلِقْتُمْ لِلْفَنَاءِ بَلْ خُلِقْتُمْ لِلْبَقَاءِ، وَ إِنَّمَا تُنْقَلُونَ مِنْ دَارٍ إِلَى دَار.۳
ب. از امیرالمومنین ع روایت شده که فرمودند:
شما فقط برای بقا آفریده شدهاید، نه برای فنا؛ و همانا شما اکنون در سرای «اطلاعپیدا کردن» و منزل برکنده شدن هستید.
تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص133
إِنَّمَا خُلِقْتُمْ لِلْبَقَاءِ لَا لِلْفَنَاءِ وَ إِنَّكُمْ فِي دَارِ بُلْغَةٍ وَ مَنْزِلِ قُلْعَة.