📌 فهرست دسترسی سریع (حدیث):
۱) الف. از امام صادق ع از پدرشان روایت شده است که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:
سرور همه غذاهای دنیا و آخرت، گوشت است؛ و سرور همه نوشیدنی‌های دنیا و آخرت، آب است.
قرب الإسناد، ص108۱
عَنِ الْحَسَنِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ: «سَیدُ طَعَامِ الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ اللَّحْمُ، وَ سَیدُ شَرَابِ الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ الْمَاءُ»
ب. و باز از امام صادق ع روایت شده که رسول الله ص فرمودند:
سرور نوشیدنی‌های بهشتی آب است.
الكافی، ج6، ص380
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِی بْنِ الرَّیانِ بْنِ الصَّلْتِ یرْفَعُهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: سَیدُ شَرَابِ الْجَنَّةِ الْمَاءُ.
۲) از امام صادق ع روایت شده است:
اولین چیزی که خداوند - جل ذکره – از بنده‌اش می‌پرسد این است که به او می‌گوید: آیا من تو را از آبی گوارا سیراب نکردم؟
الكافی، ج6، ص380
مُحَمَّدُ بْنُ یحْیی عَنْ غَیرِ وَاحِدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
أَوَّلُ مَا یسْأَلُ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ الْعَبْدَ أَنْ یقُولَ لَهُ: أَ وَ لَمْ أُرْوِكَ مِنْ عَذْبِ الْفُرَاتِ.
۳) از امام صادق ع روایت شده است:
کسی که در دنیا آب را همواره با لذت می‌نوشد خداوند لذت نوشیدنی‌های بهشتی را به وی می‌چشاند.
الكافی، ج6، ص381
مُحَمَّدُ بْنُ یحْیی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یعْقُوبَ بْنِ یزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ:
مَنْ تَلَذَّذَ بِالْمَاءِ فِی الدُّنْیا لَذَّذَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَشْرِبَةِ الْجَنَّةِ .
۴) روایت شده است که شخصی از امام صادق ع درباره طعم آب پرسید.
حضرت فرمود:
برای فهمیدن بپرس نه برای گیر انداختن! طعم آب طعم زندگی است.
الكافی، ج6، ص381
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكُوفِی عَنْ عَلِی بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِی عَنْ عَلِی بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عُلْوَانَ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ طَعْمِ الْمَاءِ.
فَقَالَ: سَلْ تَفَقُّهاً وَ لَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً طَعْمُ الْمَاءِ طَعْمُ الْحَیاةِ .
۵) از امام صادق ع روایت شده که رسول الله ص فرمودند:
آب را با مکیدن کم‌کم بنوشید؛ و لاجرعه ننوشید که منجر به ناراحتی کبد می‌شود.
الكافی، ج6، ص381؛ المحاسن، ج2، ص575
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِی عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع [عَنْ آبَائِهِ ع] قَالَ:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: مَصُّوا الْمَاءَ مَصّاً وَ لَا تَعُبُّوهُ عَبّاً فَإِنَّهُ یوجَدُ مِنْهُ الْكُبَادُ .
بحثی درباره اینکه خوب است آب زیاد بنوشیم یا کم!
گاه مشاهده می‌شود در مورد اینکه در مجموع آب نوشیدن چقدر خوب است، برخی احادیثی می‌آورند که اسمش را آب درمانی می‌گذارند و برخی کاملا به پرهیز حتی‌الامان از نوشیدن توصیه می‌کنند. از این جهت شاید مناسبت داشته باشد مروری بر برخی از این احادیث ناظر به وضعیت‌های مختلف بیان شده داشته باشیم تا از افراط و تفریط در امان بمانیم.
۶) ابوطیفور طبیب می‌گوید: بر امام کاظم ع وارد شدم و ایشان را از نوشیدن آب برحذر داشتم.
فرمودند: با آب چه مشکلی داری؟! طعام را در معده به گردش درمی‌آورد و خشم را فرومی‌نشاند و بر خرد می‌افزاید و تلخی (یا: صفراء) را فرومی‌نشاند.
الكافی، ج6، ص381؛ المحاسن، ج2، ص572
سَهْلُ بْنُ زِیادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ الْبَصْرِی عَنْ أَبِی طَیفُورٍ الْمُتَطَبِّبِ قَالَ:
دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی ع فَنَهَیتُهُ عَنْ شُرْبِ الْمَاءِ.
فَقَالَ ع: وَ مَا بَأْسٌ بِالْمَاءِ وَ هُوَ یدِیرُ الطَّعَامَ فِی الْمَعِدَةِ وَ یسَكِّنُ الْغَضَبَ وَ یزِیدُ فِی اللُّبِّ وَ یطْفِئُ الْمِرَارَ.
۷) دقت شود که این برخورد امام ع در مقابل کسی بوده که می‌پنداشته محور عمومی را پرهیز از نوشیدن آب تا حد امکان قرار دهیم. اما این توصیه می‌تواند برای برخی از افراد صادق باشد؛ و در مجموع زیاده‌روی در نوشیدن آب مناسب نیست:
الف. حلبی می‌گوید: شنیدم که امام صادق ع به شخضی توصیه می‌کرد و می‌فرمود:
نوشیدن آب را کم کن که هر دردی را امتداد می‌دهد؛ و مادامی که بدنت تحمل درد را دارد از دوا اجتناب کن!
الكافی، ج6، ص382؛ المحاسن، ج2، ص571
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیادٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الْحَلَبِی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یوصِی رَجُلًا فَقَالَ لَهُ:
أَقْلِلْ مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ فَإِنَّهُ یمُدُّ كُلَّ دَاءٍ وَ اجْتَنِبِ الدَّوَاءَ مَا احْتَمَلَ بَدَنُكَ الدَّاءَ.
ب. و باز از امام صادق ع روایت شده است:
در نوشیدن آب زیاده‌روی نکن که مایه هر دردی است.
ج. و در حدیث دیگری از ایشان روایت شده:
اگر مردم رویه‌شان در نوشیدن آب را کم می‌کردند بدن‌هایشان مقاوم می‌شد.
المحاسن، ج2، ص571؛ الكافی، ج6، ص382۲
عَنْهُ عَنْ عَلِی بْنِ حَسَّانَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
إِیاكُمْ وَ الْإِكْثَارَ مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ فَإِنَّهُ مَادَّةٌ لِكُلِّ دَاءٍ؛
[فی المحاسن:] قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ:
لَوْ أَنَّ النَّاسَ أَقَلُّوا مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ لَاسْتَقَامَتْ أَبْدَانُهُمْ.
د. وباز از امام صادق ع روایت شده است:
کسی که آب کم بنوشد بدنش سالم می‌ماند.
المحاسن، ج2، ص572
عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیمَانَ الدَّیلَمِی عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَشْیمَ عَنْ مُعَاوِیةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
مَنْ أَقَلَّ مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ صَحَّ بَدَنُهُ .
۸) در واقع می‌توان گفت معیار نوشیدن آب این است که:
* اولا برای وقتی است که انسان میل و نیاز به نوشیدن آب پیدا کند؛ چنانکه:
الف. از امام صادق ع روایت شده است:
هیچیک از شما آب ننوشد مگر اینکه بدان اشتها پیدا کرده باشد؛ و وقتی اشتهای آن را داشت هم کم بنوشد.
المحاسن، ج2، ص571
عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیمَانَ الدَّیلَمِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
لَا یشْرَبْ أَحَدُكُمُ الْمَاءَ حَتَّی یشْتَهِیهُ فَإِذَا اشْتَهَاهُ فَلْیقِلَّ مِنْهُ.
* ثانیا باید توجه کرد که خوردنش با برخی غذاها تناسب دارد و با برخی خیر؛ مثلا:
- در مورد پرهیز از نوشدن آب همراه غذای چرب تذکر داده شده؛ چنانکه:
ب. روایت شده است که پیامبر وقتی چربی (دنبه) می‌خورد آب کمی می‌نوشید؛
به ایشان گفته شد: یا رسول الله! چقدر کم آب می‌نوشی؟!
فرمود؛ [پس از غذای چرب] اگر آب کم بخورم طعامم گواراتر می‌شود .
ج. و از برخی از اهل بیت ع روایت شده است که:
نوشیدن آب روی چربی (دنبه یا غذای چرب) درد (مرض) را برمی‌انگیزاند.
المحاسن، ج2، ص572
عَنْهُ عَنِ النَّوْفَلِی بِإِسْنَادِهِ قَالَ: كَانَ النَّبِی ص إِذَا أَكَلَ الدَّسَمَ أَقَلَّ شُرْبَ الْمَاءِ.
فَقِیلَ یا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتُقِلُّ مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ!
قَالَ هُوَ أَمْرَأُ لِطَعَامِی .
عَنْهُ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ: شُرْبُ الْمَاءِ عَلَی أَثَرِ الدَّسَمِ یهَیجُ الدَّاءَ .
- اما در مورد وقتی که غذا کم باشد، آمده است:
د. از امام رضا ع روایت شده است؛
اشکالی در نوشیدن آب فراوان روی طعام [غذا یا نان؟] نیست؛ [ولی روی غیر آن زیاد ننوشد]؛
و فرمود: آیا فکر می‌کنی که کسی مثل این می‌خورد – و دو دستش را جمع کرد؛ نه کاملا به هم چسباند و نه فاصله بینشان گذاشت – و سپس رویش آب نمی‌نوشد، آیا معده‌اش زخمی نمی‌شود؟!
الكافی، ج6، ص382؛ المحاسن، ج2، ص572
عَلِی بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یاسِرٍ الْخَادِمِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ:
لَا بَأْسَ بِكَثْرَةِ شُرْبِ الْمَاءِ عَلَی الطَّعَامِ وَ لَا تُكْثِرْ [أَنْ لَا یكْثَرَ] مِنْهُ عَلَی غَیرِهِ۳.
وَ قَالَ: أَ رَأَیتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا أَكَلَ مِثْلَ ذَا [طَعَاماً] وَ جَمَعَ یدَیهِ كِلْتَیهِمَا لَمْ یضُمَّهُمَا وَ لَمْ یفَرِّقْهُمَا ثُمَّ لَمْ یشْرَبْ عَلَیهِ الْمَاءَ كَانَ ینْشَقُّ [أَ لَیسَ كَانَتْ تَنْشَقُّ] مَعِدَتُهُ.۴
- ویا درباره برخی از غذاها و خوردنی‌ها آمده است:
ه. شخصی می‌گوید خدمت امام صادق ع بودم و ایشان خرما طلبید و رویش آب نوشید.
گفتم: فدایتان شوم؛ بهتر نبود که از نوشیدن آب صرف نظر می‌کردید؟
فرمود: من خرما را خوردم تا بر روی آن آب را گوارا کنم.
المحاسن، ج2، ص571
عَنْهُ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیبٍ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ:
كُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَعَا بِتَمْرٍ وَ جَعَلَ یشْرَبُ عَلَیهِ الْمَاءَ. فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ لَوْ أَمْسَكْتَ عَنِ الْمَاءِ؟
فَقَالَ إِنَّمَا آكُلُ التَّمْرَ لِأَنْ أَسْتَطِیبَ عَلَیهِ الْمَاءَ.