۱) «لِأَصْحابِ الْیمینِ»
در نکات ادبی اشاره شد که برای این آیه به لحاظ نحوی حالات متعددی فرض دارد؛ که متناسب با هریک آیه میتواند بر معنای خاصی دلالت داشته باشد:
الف. اگر متعلق باشد به «أنشأنا»، ویا خبر باشد برای کلمه محذوفی مانند «هن»؛ یعنی آنان زنان را برای اصحاب یمین ایجاد کردیم.
ب. اگر متعلق باشد به «جعلنا»؛ یعنی این صفات باکره بودن و شوهردوست و هم سن و سال بودن در آن زنان را به خاطر اصحاب یمین چنین قرار دادیم.
ج. اگر صفت باشد برای «أتراباً»؛ آنگاه از هم سن و سال بودن آن زنان بهشتی با اصحاب یمین خبر میدهد.
د. ...
۲) «لِأَصْحابِ الْیمینِ»
با اینکه در آیه ۲۷ معلوم شده بود که محور بحث اصحاب یمیناند و در آیات بعد هم توصیفی از نعمتهایی که خداوند برای اصحاب یمین برشمرد آمده بود، چرا در اینجا مجددا بر اینکه اینها برای اصحاب یمین است تاکید شد؟
الف. از آیه ۲۸ که نعمتهای اصحاب یمین شروع شد با تعبیر «فی» بود؛ یعنی ناظر بود به وضعیتی که اصحاب یمین در آن وضعیت بودند. اما از آیه 35 که سراغ این زنان رفت، دیگر اشاره به یک وضعیتی که اصحاب یمین در آن بسر میبرند نیست؛بلکه اشاره به نعمت خاصی است که خداوند برای اصحاب یمین آماده کرده؛ و از این رو از تعبیر «ل» (برای) استفاده کرد.
ب. برخلاف نظر برخی از مفسران که عبارت «جزاءاً و ثوابا لهم» را در تقدیر گرفتهاند (مجمع البيان، ج9، ص331)، به نظر میرسد اگر مقایسه شود با آنجا که سخن از حورالعین برای مقربان بود و صریحا از تعبیر «جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ» (واقعه/24) استفاده کرد، شاید اینجا میخواهد نشان دهد که اگر حورالعین پاداش عملهای خود مقربان است؛ اما این زنان و بلکه عموم این نعمتها برای اصحاب یمین از باب لطف و عنایت خدا و فضل خدا برای آنان است نه اینکه واقعا عمل آنان چنین ثمرهای داشته باشد؛ از این رو اگر چه سبک شروع بیان این نعمتها برای اصحاب یمین شبیه بیانی بود که برای مقربان گذشت (که در هر دو با این تعبیر شروع کرد که در چه وضعیتی بسر میبرند) اما در پایانش به جای تعبیر «جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ» که برای مقربان آورد تعبیر «لِأَصْحابِ الْیمینِ» را برای اصحاب یمین آورد که نشان دهد اینها از باب پاداش خودشان نیست.
ج. ...