۱) الف. ام سلمه از تفسیر آیه « همانا ما آنان [= آن افراد مونث] را به آفرینشی خاص ایجاد کردیم؛ پس آنان را باکره قرار دادیم» از رسول الله سوال کرد. ایشان فرمودند:
آنان زنانی اند که در دنیا به صورت پیرزنانی با مویی سفید و چهرهای آفتابسوخته از دنیا رفتند؛ پس خداوند آنان را پس از این پیری به صورت جوانانی جذاب و شوهردوست که بر همان سنشان باقی میمانند درمیآورد ... [ادامه حدیث در ذیل آیه بعد خواهد آمد.]
تفسير جوامع الجامع، ج4، ص234: الكشف و البيان (ثعلبی)، ج9، ص210۱
عن النّبىّ- صلّى اللّه عليه و آله- أنّه قال لأمّ سلمة: هنّ اللّواتى قبضن فى دار الدّنيا عجائز شمطاء رمصاء جعلهنّ اللّه بعد الكبر أترابا على ميلاد واحد فى الاستواء...
ب. در کتب اهل سنت نیز احادیث دیگری هم آمده که به این مضمون نزدیک است؛ از جمله:
از انس روایت شده که رسول الله درباره این سخن خداوند که میفرماید «همانا ما آنان را به آفرینشی خاص ایجاد کردیم» (واقعه/35) فرمودند:
همانا از زمره این ایجادشدگان، زنانیاند که وضعیت قبلیشان در دنیا پیرزنانی سفیدمو و آفتابسوخته بود که بیناییشان ضعیف شده بود.
الدر المنثور، ج6، ص158
أخرج الفريابي و عبد بن حميد و هناد و الترمذي و ابن جرير و ابن المنذر و ابن أبى حاتم و ابن مردويه و البيهقي في البعث عن أنس قال قال رسول الله ص في قوله «إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً» قال:
ان من المنشآت اللاتي كن في الدنيا عجائز شمطاء عمشا رمصا.
ج. و البته در منابع اهل سنت روایات دیگری هست که نشان میدهد این از باب مثال بوده؛ وگرنه ممکن است زنان دیگری که حتی باکره بودهاند نیز در بهشت در این موقعیت قرار گیرند؛ مثلا:
سلمة بن زید جعفی میگوید: شنیدم که رسول الله ص درباره آیه «همانا ما آنان را به آفرینشی خاص ایجاد کردیم» (واقعه/35) فرمودند:
همانا اینان زنان باکره و ازدواجکردهای هستند که قبلا در دنیا بودهاند [و اکنون در این وضعیت زیبا درمیآیند].
الدر المنثور، ج6، ص158
أخرج الطيالسي و ابن جرير و ابن أبى الدنيا و الطبراني و ابن مردويه و ابن قانع و البيهقي في البعث عن سلمة بن زيد الجعفي سمعت النبي ص يقول في قوله «إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً» قال:
الثيب و الأبكار اللاتي كن في الدنيا.
۲) رسول اکرم روحیه شوخطبعی داشتند؛ از جمله شوخیهای ایشان که ناظر به این آیه رخ داده این دو حکایت است:
الف. پیرزنی از انصار به پیامبر ص عرض کرد: دعا کنید که مرا به بهشت ببرند!
پیامبر ص فرمود: در بهشت هیچ پیرزنی جایی ندارد!
اشک وی داشت درمیآمد که رسول الله ص خندید و فرمود: مگر نشنیدهای این سخن خداوند متعال را که «همانا ما آنان را به آفرینشی خاص ایجاد کردیم؛ پس آنان را باکره قرار دادیم» (واقعه/35)
ب. روایت شده که رسول الله ص به پیرزن اشجعیه [ظاهرا نام قبیلهاش باشد] فرمود: ای اشجعیه! پیزنی به بهشت وارد نشود.
بلال وی را گریان دید مطلب را به پیامبر ص گفت. پیامبر ص فرمود: و سیاهان هم همچنین!
هر دو به گریه افتادند. عباس آن دو را دید و مطب را به پیامبر گفت. حضرت فرمود: و پیرمرد هم همچنین!
سپس همه را خواست و آرامشان کرد و فرمود: چون خداوند آنان را بر بهترین وجهی که باشند ایجاد میکند و توضیح داد که آنان جوان و نورانی به بهشت وارد میشوند و فرمود: همانا اهل بهشت همگی جوانانی زیبارو در حدی که محاسن هنوز نروییده، با مژگانی بلند و زیبا [یا: سرمه به چشم] اند.
مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج1، ص148
وَ قَالَتْ عَجُوزٌ مِنَ الْأَنْصَارِ لِلنَّبِيِّ ع ادْعُ لِي بِالْجَنَّةِ فَقَالَ إِنَّ الْجَنَّةَ لَا يَدْخُلُهَا الْعُجُزُ فَبَكَتِ المَرْأَةُ فَضَحِكَ النَّبِيُّ ع وَ قَالَ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً فَجَعَلْناهُنَّ أَبْكاراً.
وَ قَالَ ع لِلْعَجُوزِ الْأَشْجَعِيَّةِ يَا أَشْجَعِيَّةُ لَا تَدْخُلُ الْعَجُوزُ الْجَنَّةَ فَرَآهَا بِلَالٌ بَاكِيَةً فَوَصَفَهَا لِلنَّبِيِّ ع فَقَالَ وَ الْأَسْوَدُ كَذَلِكَ فَجَلَسَا يَبْكِيَانِ فَرَآهُمَا الْعَبَّاسُ فَذَكَرَهُمَا لَهُ فَقَالَ وَ الشَّيْخُ كَذَلِكَ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَ طَيَّبَ قُلُوبَهُمْ وَ قَالَ يُنْشِئُهُمُ اللَّهُ كَأَحْسَنِ مَا كَانُوا وَ ذَكَرَ أَنَّهُمْ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ شَبَاباً مُنَوَّرِينَ وَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ مُكَحَّلُونَ.
در خصوص چنین شوخیای از جانب رسول الله ص در کتب اهل سنت هم روایاتی وارد شده است از جمله در:
الدر المنثور، ج6، ص158۲؛ الكشف و البيان (ثعلبی)، ج9، ص210۳
۳) ابوبصیر از امام صادق ع سوالاتی درباره بهشت میپرسد.
در فرازی از این پرس و جو میگوید: گفتم فدایت شوم! حور العین از چه چیزی آفریده شدهاند؟
فرمود: از تربت نورانی بهشت.
تفسير القمي، ج2، ص82
عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع ... قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خُلِقْنَ الْحُورُ الْعِينُ؟
قَالَ: مِنْ تُرْبَةِ الْجَنَّةِ النُّورَانِيَّةِ ...۴
۴) الف. از امام باقر ع روایت شده است که:
پروردگار تبارک و تعالی میفرماید: با رحمت من به بهشت وارد شوید و با عفو من از آتش رهایی یابید! و با اعمال خودتان سهمتان از بهشت را بردارید. که به عزتم سوگند که شما را وارد سرای جاودانگی و سرای کرامت میگردانم؛ که چون در آن وارد شوند قامتی به بلندقامتی حضرت آدم؛ و سنی به جوانی سن حضرت عیسی ع که ۳۳ ساله بود؛ و زبان حضرت محمد یعنی عربی؛ و صورتی به زیبایی صورت حضرت یوسف ع که نور هم صورتشان را فراگرفته؛ و قلبی همچون قلب حضرت ایوب که سالم از هر گونه غل و غشی است خواهند داشت.
الإختصاص، (للمفید) ص356
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جَنَاحٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَزْدِي عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ:
إِنَّ الرَّبَّ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي وَ انْجُوا مِنَ النَّارِ بِعَفْوِي وَ تَقْسِمُوا الْجَنَّةَ بِأَعْمَالِكُمْ فَوَ عِزَّتِي لَأُنْزِلَنَّكُمْ دَارَ الْخُلُودِ وَ دَارَ الْكَرَامَةِ فَإِذَا دَخَلُوهَا صَارُوا عَلَى طُولِ آدَمَ سِتِّينَ ذِرَاعاً وَ عَلَى مَلَدِ مِيلَادِ عِيسَى ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ سَنَةً وَ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ الْعَرَبِيَّةِ وَ عَلَى صُورَةِ يُوسُفَ فِي الْحُسْنِ ثُمَّ يَعْلُو وُجُوهَهُمُ النُّورُ وَ عَلَى قَلْبِ أَيُّوبَ فِي السَّلَامَةِ مِنَ الْغِلِّ
ب. و باز از امام باقر ع روایت شده است:
همانا بهشتیان جوانانیاند زیبارو در حدی که محاسن هنوز نروییده، با مژگانی بلند و زیبا [یا: سرمه به چشم]، برخوردار از گردنبندها و دستبندها و انگشترها، در ناز و نعمت، شادمان و گرامی داشته شده؛ ... خداوند چهرهشان را نورانی کرده و بدنشان را با حریری سفید با زیورهای زرد و پیراهنی سبز پوشانده است.
الإختصاص، (للمفید) ص358
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جَنَاحٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَزْدِي عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ:
إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ مُكَحَّلِينَ مُكَلَّلِينَ مُطَوَّقِينَ مُسَوَّرِينَ مُخَتَّمِينَ نَاعِمِينَ مَحْبُورِينَ مُكَرَّمِينَ ...۵ قَدْ أَلْبَسَ اللَّهُ وُجُوهَهُمُ النُّورَ وَ أَجْسَادَهُمُ الْحَرِيرَ بِيضَ الْأَلْوَانِ صُفْرَ الْحُلِيِّ خُضْرَ الثِّيَابِ.
۵) این روایت را هم که فقط متن فارسیاش روایت شده بعدا دیدم:
روايت كردند كه رسول- عليه السلام- گفت كه خداى تعالى حور العين را از تسبيح فرشتگان آفريد، در ايشان هيچ رنجى و علّتى و حيضى [نباشد]، قال اللّه تعالى: إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً- الايات
روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن، ج18، ص312
۶) در منابع اهل سنت از امام صادق ع از پدرانشان از رسول الله روایت شده است که فرمودند:
«همانا ما آنان را به آفرینشی خاص ایجاد کردیم» (واقعه/35) [یعنی] رویاندیم!
الدر المنثور، ج6، ص158
أخرج ابن مردويه عن جعفر بن محمد عن أبيه عن جده قال:
قال رسول الله ص: «إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً» قال أنبتناهن.