📌 فهرست دسترسی سریع (تدبر):
1) «أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمينَ كَالْمُجْرِمينَ»
عده‌ای گمان می‌کنند چون لطف و رحمت خداوند گسترده است پس جهنمی در کار نیست و خداوند همه را بهشت می‌برد. مشکل اینها در آن است که مساله را تنها تک‌بُعدی می‌نگرند.
بله، رحمت خدا گسترده است؛ اما خداوند رحمتش بر اساس احساسات بی‌منطق نیست، بلکه اگر رحمتی هم دارد هماهنگ با عدل و حکمت و سایر صفات اوست، و اینکه کسانی را که در برابر حق و حقیقت تسلیم بوده‌اند همسان با کسانی قرار دهد که در برابر حق می‌ایستادند، هم ظلم و بی‌اعتنایی است در حق حق‌‌پرستان، و هم تشویقی است برای مجرمان (که علی‌رغم هر جرمی، هم‌رتبه خوبان خواهند بود!)؛ پس چنین برداشتی هم با عدالت و لطف او در حق خوبان ناسازگار است و هم با حکمت او در حق گنهکاران.
نکته تخصصی خداشناسی و فلسفه دین
امروزه یکی از ادله پلورالیسم دینی (بدین معنا که هرکسی با هر دینی باشد به بهشت می‌رود)، تمسک به همین گسترده بودن رحمت خداست. در حالی که نقطه ضعف این تحلیل آن است که، طبق توضیح فوق، نگاهی تک‌بعدی به انسان و سرنوشت او دارد.
شاید به همین جهت است که در دعای کمیل، وقتی می‌خواهد بفرماید که اگرچه اقتضای رحمت تو خاموشی آتش جهنم است، اما آتش جهنم حتما گنهکاران را در بر خواهد گرفت؛ مقدمه کلامش را عبارت «تقدست اسمائک» قرار می‌دهد (حدیث2)؛ یعنی علت اینکه جهنم را سرد و سلامت نمی‌کنی، این است که اگرچه «رحمن» هستی، اما «عادل» و «حکیم» و ... نیز هستی، و همه اسماء تو مقدس است و در تحلیل امور عالم، نمی‌توان به بهانه یک اسم، بقیه اسمائت را نادیده گرفت.
2) «أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمينَ كَالْمُجْرِمينَ»
کفر ورزیدن و تسلیم حق و حقیقت نشدن، بزرگترین جرم و جرمی نابخشودنی است.
نکته تخصصی تفسیری
یکی از مهمترین راه‌های پی بردن به معنا و لوازم معنایی یک واژه، توجه به واژه‌هایی است که در مقابل آن به کار رفته است و برای پی بردن به مراد هر گوینده‌ای از هر کلمه‌ای، یافتن مقابلات آن کلمه بسیار رهگشاست. این روش در فهم قرآن کریم هم کاربرد دارد، پس، از تقابلی که در این آیه بین مسلمان و مجرم برقرار کرده، معلوم می‌شود اگر اسلام بر کسی عرضه شد و او مسلمان نشد، قطعا مجرم است، آن هم جرمی نابخشودنی، و چرا که لحن عتاب‌آلود آیه و نیز سیاق آیات - که ناظر به وضعیت اخروی افراد است – و استفاده از «اسم فاعل» که دلالت بر ثبوت فعل در فاعل دارد، همگی بر ثبوت این جرم و عدم نادیده گرفتن آن دلالت دارند.
دردلی با دوستداران قرآن
وقتی می‌بینم روحانی‌ای که خود را اهل تحقیق می‌داند بقدری با فرهنگ و معارف قرآن کریم بیگانه است که چند روز پیش گفته است «باید تقسیم بندی انسان ها به کافر و مومن را کنار بگذاریم ... من به‌عنوان یک طلبه 72 ساله که عمری را به پژوهش در این عرصه مشغول بودم می‌گویم که باید این تقسیم‌بندی را کنار بگذاریم و تقسیم‌بندی جدید انسانها را به مسالم و محارب مطرح کنیم. بدین‌معنی که هرکس که صلح‌دوست است و ساتور به‌دست نیست و می‌خواهد گفت‌وگو کند دست او را بفشاریم و روی او را ببوسیم.» از خود می‌پرسم آیا واقعا این شخص که 72 سال از خدا عمر گرفته و خود را هم طلبه می‌خواند یکبار هم قرآن نخوانده است؟ قرآنی که حداقل در 126 آیه کلمه «ایمان» و همخانوادههایش را در برابرکلمه «کفر» و همخانوادههایش قرار داده و این تقسیم‌بندی را در ذهن هر مسلمانی تثبیت کرده است.
آیه حاضر، مسلمان نشدن را – البته اگر از روی عناد و لجاجت باشد- برای مجرم دانستن کافی می‌داند؛ آنگاه این پیرمردی که خود را طلبه می‌شمرد پیشنهاد می‌دهد تقسیم انسانها به مومن و کافر را حذف کنیم صرفا چون عده ای به نام داعش از آن سوءاستفاده کرده‌اند. (پس اصل قرآن را هم کنار بگذاریم چون معاویه‌ها در طول تاریخ از آن سوءاستفاده کرده‌اند)
آیا قرآن «طلبگی» و «درس خواندن کسی که این چنین حکم می‌کند» را در آیات بعدی زیر سوال نبرده است:
«ما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ؛ أَمْ لَكُمْ كِتابٌ فيهِ تَدْرُسُونَ؛ إِنَّ لَكُمْ فيهِ لَما تَخَيَّرُونَ؛ أَمْ لَكُمْ أَيْمانٌ عَلَيْنا بالِغَةٌ إِلی يَوْمِ الْقِيامَةِ إِنَّ لَكُمْ لَما تَحْكُمُونَ: شما را چه شده؟ چگونه حکم میكنيد؟! آيا برای شما كتابی است كه در آن درس می‌گیرید؛ كه برای شما در آن است هر چه برگزينيد؟يا اينكه شما تا روز قيامت [از ما] سوگندهايی رسا گرفتهايد كه هر چه دلتان خواست حكم كنيد؟» (قلم/36-38)
خداوند عاقبت همه ما را ختم به خیر کند.
تذکر
چه خوب است یکبار دیگر حدیث امیرمومنان ع را در مورد کسانی که این مرزها را جدی نمی‌گیرند مرور کنیم (حدیث1).
3) «أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمينَ كَالْمُجْرِمينَ»
چنانکه در شان نزول این آیه گفته شده و اغلب مفسران هم اشاره کرده‌اند عده‌ای از کفار ادعا کردند اگر آخرتی باشد خداوند در آنجا هم به ما بیش از مسلمانان – یا لااقل به اندازه آنان – عطا خواهد کرد و این آیه در رد آنهاست.
اما اگر چنین است علی‌القاعده باید می‌فرمود: «آیا انتظار دارید مجرمان را مانند مسلمانان قرار دهیم» در حالی که فرموده «آیا مسلمانان را همانند مجرمان قرار می‌دهیم؟» چرا؟
الف. رد سخنان کافران، اگر صرفاً از باب عدالت خدا باشد، باید می‌گفت: «آیا مجرمان را مانند مسلمانان قرار می‌دهیم؟» اما به نظر می‌رسد اینجا مطلب، نه فقط از باب عدالت، بلکه از باب کرامت ویژه‌ای است که خداوند برای مسلمانان قرار داده است. یعنی خداوند می‌خواهد بفرماید: آیا شما مجرمان نمی‌دانید که من چه کرامتی برای مسلمانان قرار داده‌ام که انتظار دارید مسلمانان را همانند شما مجرمان قرار دهم؟ (المیزان، ج19، ص382)
ب. ...
4) «أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمينَ كَالْمُجْرِمينَ»
کیفر و پاداش بر اساس عدالت است و عدالت را هر وجدان و فطرت سالمی [درک می‌کند، و] می‌پسندد. (تفسیر نور، ج10، ص185)
سپاس خدا در پانصدمین موقف
کار تدبر روزانه در آیات قرآن کریم از روز میلاد مبارک حضرت زهرا در 3 فروردین 1396 آغاز گردید و امروز که یکشنبه و منسوب است به امیرمومنان و حضرت زهرا س؛ به پانصدمین آیه رسیدیم و خدا را شاکریم که توفیق خود را شامل حال ما فرمود که در این مدت در 500 آیه از آیات قرآن کریم اندک تامل و تدبری داشته باشیم و به جز چند صباحی در ایام اربعین سالار شهیدان، این کار بدون انقطاع ادامه یابد.
روز اولی که این کار آغاز شد، هدف یک چیز بود و بس: اینکه در عمر خود اندک تلاشی در فهم قرآن کرده باشیم تا در روز قیامت، محضر پیامبر مکرم اسلام صلی‌الله علیه و آله عرض کنیم که:
«اگرچه ما به هیچ عنوان نمی‌توانیم قدردان زحمات شما باشیم، اما در حد وسع خود کوشیدیم تا لااقل در هر آیه‌ای از آیات کتابی که از جانب خداوند برایمان آوردید، اندکی درنگ و تامل نماییم؛ و به این بهانه چشم طمع بدوزیم به درجات رفیع بهشت؛ که خود فرمودید درجات بهشت به اندازه آیات قرآن است. البته اذعان داریم که حق هیچ آیه‌ای را ادا نکرده‌ایم، اما اندک سعی‌ای برای هر آیه‌ای نموده‌ایم.»
خدایا تو متقین را وعده جنات نعیم دادی و از ما خواسته‌ای که انتظار نداشته باشیم که مسلمانان را همچون مجرمان قرار دهی؟ ما به مجرم بودن خود اعتراف داریم؛ به حق این قرآن عظیم خودت از ما دستگیری فرما و ما را جزء مسلمانان واقعی – که تسلیم حقیقت قرآن هستند – قرار بده و جنات نعیم را روزی‌مان گردان.
اگر این کانال را برای انس روزانه با قرآن مفید یافته‌اید آن را به دیگران هم معرفی کنید.