سوره القلم - آیه 30

«يَتَلاوَمُونَ»

ماده «لوم» به معنای ملامت کردن و سرزنش کردن و انتقاد کردن از کسی است به خاطر آن چیزی که از نظر منتقد عیب محسوب می‌شود، هرچند واقعا عیب نباشد. (مفردات ألفاظ القرآن، ص751) و برخی معتقدند که تنها در جایی به کار می‌رود که آن انتقاد به صورت شفاهی مطرح شده باشد. (التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج‏10، ص261)

«لَوْمَة» به معنای «ملامت» و «سرزنش» است؛ و «لائِمٍ» اسم فاعل، و به معنای کسی است که دیگری را ملامت‌ می‌کند (سرزنشگر) (لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ؛ مائده/54)

«ملوم» (فَما أَنْتَ بِمَلُومٍ، ذاریات/54؛ ْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومينَ، مومنون/6) و «مَلیم» اسم مفعول و به معنای کسی است که سزاوار ملامت است (کتاب العین، ج8، ص343)

اما «مُليمٌ» (فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُليمٌ؛ صافات/142) به لحاظ وزن آن (مُفعِل) باید اسم فاعل باشد و برخی هم بر این تصریح کرده‌اند (المصباح المنير، ج‏2، ص560) اما اغلب آن را به همان معنای «ملوم» (اسم مفعول، سزاوار ملامت) دانسته‌اند (المحيط في اللغة، ج‏10، ص361؛ مجمع‌البیان، ج8، ص716)

وقتی این ماده به باب تفاعل (تلاوم) می‌رود به معنای این است که طرفین همدیگر را ملامت کنند (بَعْضُهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ يَتَلاوَمُونَ؛ قلم/30)

این ماده و مشتقاتش جمعا 14 بار در قرآن کریم به کار رفته است.