📌 فهرست دسترسی سریع (تدبر):
1) «فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً»
اگر خداوند چيزى را از مؤمن گرفت، بهتر از آن را به او مىدهد. (تفسير نور، ج7، ص213)
2) «فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً»
در آیه78 (جلسه 655 http://yekaye.ir/al-kahf-18-74/ ) حضرت موسی ع وقتی خواست خضر ع را به خاطر کشتن آن پسرک مذمت کند، تعبیر «زکیّة» را برای آن پسر به کار برد. اینجا هم وقتی حضرت خضر ع می‌خواهد پاسخ دهد، از تعبیر «خَيْراً مِنْهُ زَكاةً» استفاده می‌کند؛ یعنی می‌خواهد بفهماند:
الف. اگر تو دغدغه «زکیّة» بودن آن مقتول را داری، غیر از اینکه تلقی‌ات غلط است و او اهل طغیان و کفر است (آیه80) خداوندی که این دستور را صادر کرده، «زکیة» بهتر از این را جایگزین او خواهد کرد.
ثمره اعتقادی
اگر هر اعتراضی به خدا می‌کنیم که در آن پنداشته‌ایم بر اثر قضا و قدر الهی یا دستورات شرعی، یک مطلب خوبی از دست‌مان رفته است، بدانیم که اگر خدا خداست، حتما بهتر از آن را در نظر گرفته است، هرچند که ما آن موقع، حکمت بهتر بودنش را درنیابیم.
ب. ...
3) «فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً»
چرا با اینکه این جایگزینی کار خداست و آن را به خدا نسبت داد، از خواستنِ «ما» (أردنا) سخن گفت:
الف. تا معلوم شود که ارادهى مردان خدا، ارادهى خداست. (تفسير نور، ج7، ص213)
ب. نشان دهنده ادب حضرت خضر ع است: بچه‌ای کشته شد و بچه دیگری جایگزین می‌شود و او واسطه این کار است پس تعبیر «ما» به کار برد؛ در عین حال، کشتن آن بچه را به خدا نسبت نداد، اما جایگزین کردن بچه‌ای بهتر از آن را به خدا نسبت داد. (جلسه660، حدیث1)
ج. ...
4) « أَقْرَبَ رُحْماً»
مراد از این تعبیر چیست؟
الف. دل‌رحم و مهربانتر در حق والدین خود. (قتاده، به نقل مجمع البيان، ج6، ص753)
ب. نیکوکارتر در حق والدین خود (به نقل از مجمع البيان، ج6، ص753)
ج کسی که بیشتر اهل صله رحم و حفظ رابطه رَحِمی است. (ابن‌عباس، به نقل مجمع البيان، ج6، ص753)
د. این وصف پدر و مادر است، یعنی این بچه به گونه‌ای خواهد بود که پدر و مادر او را بیشتر دوست خواهند داشت و بیشتر به او محبت و مهربانی خواند ورزید (به نقل از مجمع البيان، ج6، ص753)
ه. بدانها بیشتر صله رحم می‌کند و در برابر آنها طغیان و سرکشی در پیش نمی‌گیرد (المیزان، ج13، ص348)
و. ...
5) «فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما ... أَقْرَبَ رُحْماً»
تعبیر «خَيْراً مِنْهُ زَكاةً» را احتمالا در برابر سخن حضرت موسی که گفته بود «أَ قَتَلْتَ نَفْساً زَكِيَّةً» آورد. چرا تعبیر «أَقْرَبَ رُحْماً: نزدیکتر در دل‌رحمی» را آورد؟
الف. نقطه مقابل «طغیانگری»ای است که خود خضر در مورد فرزند قبلی مطرح کرد.
ب. به نحو تلویحی می‌خواهد نشان دهد که دختر است (حدیث1)، چرا که عموما دختران نسبت به پدر و مادرشان دل‌رحم‌تر و بامحبت‌تر از پسران‌اند.
ج. ...
6) «خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً»
تنها پاكى و صلاح فرزندان، كافى نيست، بايد نسبت به پدر و مادر مهربان باشند. (تفسير نور، ج7، ص213)
7) «زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً»
آنچه ارزش است، سلامت، پاكى و محبّت به والدين است، نه دختر يا پسر بودن فرزند. (تفسير نور، ج7، ص213)
این را در کانال نگذاشتم
8) «فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً»
با توجه به اینکه فرزند قبلی اهل کفر و طغیان بود و طبیعتا اهل پاکی و مهربانی نبوده، چرا در مورد این فرزند دوم از صفت تفضیلی (پاکتر، مهربانتر) استفاده کرد و نفرمود: فرزندی پاک و مهربان؟
الف. معنای تفضیل، گاهی به معنای این است که اولی چیزی را دارد که دومی بیشترش را دارد؛ اما گاهی هم به معنای اثبات چیزی در کسی، در مقابل نفی آن در کس دیگر است؛ و این نوع بیان رایج است؛ چنانکه وقتی می گوییم حکومت امیرالمومنین ع بهتر از حکومت معاویه است؛ معنایش این نیست که حکومت معاویه هم مقداری خوب است!۱
ب. چه‌بسا در مورد «زکیة» بتوان گفت که ناظر به نرسیدن آن پسرک قبلی به سن بلوغ است که بالاخره یک حالت پاکی و عدم گناه در او بوده است (و از این رو، مقایسه معنی‌دار است)
و در مورد عبارت «أَقْرَبَ رُحْماً» هم چه‌بسا بتوان این احتمال را مطرح کرد که «أَقْرَبَ» را فعل ماضی بگیریم و عطف به «اردنا» یعنی: خواستیم که پروردگارش به پاکتر از تبدیل کند و [پروردگارش] رحمت را [به آنها] نزدیکتر کرد.
ج. ...
7)