1) از امام سجاد ع روایتی از گفتگوی امیرالمومنین ع با برخی از اصحابشان نقل شده است. در فرازی از این گفتگو زید بن صوحان می‌گوید: یا امیرالمومنین، ثابت‌رای‌ترینِ [= کسی که نظراتش چنان صحیح است که براحتی رای و نظرش عوض نمی‌شود] مردم چه کسی است؟
فرمود: کسی که مردم را در مورد خود نفریبد و دنیا هم با آرایش‌هایش او را نفریبد.
گفت: احمق‌ترینِ مردم چه کسی است؟
فرمود: کسی که به دنیا فریفته شود در حالی که وضعیت دگرگونی احوال آن را می‌بیند. ...
الأمالي( للصدوق)، ص394
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْقَاسِمِ قِرَاءَةً قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُعَلَّى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ الْمُرَادِيُّ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع قَالَ بَيْنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع ذَاتَ يَوْمٍ جَالِسٌ مَعَ أَصْحَابِهِ يُعَبِّيهِمْ لِلْحَرْبِ إِذْ أَتَاهُ شَيْخٌ عَلَيْهِ شَحْبَةُ السَّفَرِ فَقَالَ أَيْنَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقِيلَ هُوَ ذَا فَسَلَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي أَتَيْتُكَ مِنْ نَاحِيَةِ الشَّامِ وَ أَنَا شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ سَمِعْتُ فِيكَ مِنَ الْفَضْلِ مَا لَا أُحْصِي وَ إِنِّي أَظُنُّكَ سَتُغْتَالُ فَعَلِّمْنِي مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ قَالَ نَعَمْ ...۱
فَقَالَ لَهُ زَيْدُ بْنُ صُوحَانَ الْعَبْدِيُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ...۲
فَأَيُّ النَّاسِ أَثْبَتُ رَأْياً قَالَ مَنْ لَمْ يَغُرَّهُ النَّاسُ مِنْ نَفْسِهِ وَ لَمْ تَغُرَّهُ الدُّنْيَا بِتَشَوُّفِهَا قَالَ فَأَيُّ النَّاسِ أَحْمَقُ قَالَ الْمُغْتَرُّ بِالدُّنْيَا وَ هُوَ يَرَى مَا فِيهَا مِنْ تَقَلُّبِ أَحْوَالِهَا ...۳
2) از امیرالمومنین ع روایت شده است که در خطبه‌ای فرمودند:
ای مردم!همانا دنیا سرای ماندن نیست و شما همانند سواره‌هایی هستید که شب پیاده شدند و اطراق کردند و بعد دوباره بانگ رحیل زدند؛ پس صبح و عصر سبکبار به راه افتادند؛ نه چاره‌ای جز رفتن نداشتند و نه بدانچه ترک کردند برگشتند؛ آنان را به شتاب خواندند پس شتافتند و به دنیا متمایل شدند اما بهره‌ای نگرفتند، تا اینکه [مرگ] گلویشان را گرفت؛ پس «مبادا زندگی دنیا مغرورتان سازد» که همانا شما در آن مسافرانی اطراق‌کرده‌اید؛ مرگ در شما رحل اقامت افکنده و تیر‌های بلایش را به سوی شما انداخته، مَرکب‌هایش خوبانتان [یا حکایت شما] را به سرای ثواب و عقاب و جزاء و حساب می‌برد؛ پس خداوند رحمت کند کسی پروردگارش را مراقب است و از گناهش هراسان، با هوای نفس خود در ستیز است و آرزوهایش را رها می‌کند؛ و خداوند رحمت کند کسی را که بر نفس خویش مهاری از تقوا زده و با لگامی از خشیت پروردگارش او را افسار زده؛ با آن زمام نفس را به طاعت [خداوند] می‌کشد و با آن لگام او را از معصیت بازمی‌دارد، جانبِ او را به سوی معاد بالا می‌گیرد و در هر آنی مرگ را انتظار می‌کشد، دائم الفکر است و بسیار شب‌زنده‌دار، رویگردان از دنیاست و کوشا در امر آخرتش، صبر را مَرکبِ نجاتش قرار داده و تقوا را ذخیره وفاتش؛ عبرت گرفت و مقایسه نمود و دنیا و [حرف] مردم را رها کرد؛ ای مردم شما را از دنیا و مغرور شدن بدان برحذر می‌دارم که اندکی نپاید که از شما بگذرد همان گونه که از پیشینیانتان گذشت؛ پس تلاشتان در آن را صرف توشه برداشتن از امروزِ گذرای‌تان برای فردای همیشگی‌تان کنید که همانا آن سرای عمل است و آخرت سرای ماندن و جزاست.
مجموعة ورام، ج2، ص149-150
مِنْ كَلَامِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الدُّنْيَا لَيْسَتْ لَكُمْ بِدَارِ قَرَارٍ وَ إِنَّمَا أَنْتُمْ فِيهَا كَرَكْبٍ عَرَّسُوا فَأَنَاخُوا ثُمَّ اسْتَقَلُّوا فَغَدَوْا خِفَافاً وَ رَاحُوا خِفَافاً لَمْ يَجِدُوا عَنْ مُضِيٍّ نُزُوعاً وَ لَا إِلَى مَا تَرَكُوا رُجُوعاً جُدَّ بِهِمْ فَجَدُّوا وَ رَكَنُوا إِلَى الدُّنْيَا فَمَا اسْتَعَدُّوا حَتَّى أُخِذَ بِكَظَمِهِمْ فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَإِنَّمَا أَنْتُمْ فِيهَا سَفْرٌ حُلُولٌ الْمَوْتُ بِكُمْ نُزُولٌ يَنْتَصِلُ فِيكُمْ مَنَايَاهُ وَ يُمْضِي بِأَخْيَارِكُمْ [بأخبارکم] مَطَايَاهُ إِلَى دَارِ الثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ وَ الْجَزَاءِ وَ الْحِسَابِ فَرَحِمَ اللَّهُ امْرَأً رَاقَبَ رَبَّهُ وَ خَافَ ذَنْبَهُ وَ كَابَرَ هَوَاهُ وَ كَذَّبَ مُنَاهُ وَ رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً أَزَمَّ نَفْسَهُ مِنَ التَّقْوَى بِزِمَامٍ وَ أَلْجَمَهَا مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهَا بِلِجَامٍ فَقَادَهَا إِلَى الطَّاعَةِ بِزِمَامِهَا وَ قَدَعَهَا عَنِ الْمَعْصِيَةِ بِلِجَامِهَا رَافِعاً إِلَى الْمَعَادِ طَرْفَهُ مُتَوَقِّعاً فِي كُلِّ أَوَانٍ حَتْفَهُ دَائِمَ الْفِكْرِ طَوِيلَ السَّهَرِ عَزُوفٌ عَنِ الدُّنْيَا كَدُوحٌ لِأَمْرِ آخِرَتِهِ جَعَلَ الصَّبْرَ مَطِيَّةَ نَجَاتِهِ وَ التَّقْوَى عُدَّةَ وَفَاتِهِ فَاعْتَبَرَ وَ قَاسَ وَ تَرَكَ الدُّنْيَا وَ النَّاسَ أَيُّهَا النَّاسُ أُحَذِّرُكُمُ الدُّنْيَا وَ الِاغْتِرَارَ بِهَا فَكَانَ قَدْ زَالَتْ عَنْ قَلِيلٍ عَنْكُمْ كَمَا زَالَتْ عَمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَاجْعَلُوا اجْتِهَادَكُمْ فِيهَا التَّزَوُّدَ مِنْ يَوْمِهَا الْقَصِيرِ لِيَوْمِ الْآخِرَةِ الطَّوِيلِ فَإِنَّهَا دَارُ عَمَلٍ وَ الْآخِرَةَ دَارُ الْقَرَارِ وَ الْجَزَاء.
متن این خطبه با سند و به طور کاملتر در الكافي، ج8، ص170-174 آمده است.۴
3) امیرالمومنین ع یکبار خطبه‌ای خواندند و در فرازی از آن فرمودند:
و بدانید ای مردم! که شما مسافرانید؛ آن ساربان شما را بانگ زده؛ و ساربان بانگ خرابی دنیا سر داده؛ و منادی ندای موت داده؛ پس «مبادا زندگی دنیا شما را مغرور سازد و مبادا آن بسیار فریبکار مغرورتان کند»
همانا این دنیا سرایی است فریبکار و خدعه‌زن؛ هر روز با شوهری نکاح می‌کند و هر شب همسری را می‌کُشد و هر لحظه جماعتی را می‌پراکند؛ پس چه بسیار سبقت‌گیرنده در آن و اعتماد کننده بدان در میان امتهای گذشته، که آنان را در هاویه [آتش دوزخ] انداخت و کاملا هلاک و یرانشان کرد و سرانجامشان را به سعیر [شعله‌های گدازنده] کشاند.
کجاست آنکه جمع کرد تا نگه دارد، و سر کیسه را محکم کرد تا ندهد، و بخل ورزید تا برای خودش بماند؟
بله، کجاست آنکه لشکرها مجهز نمود و کاخ ها ساخت و بر اریکه ها تکیه زد؟
کجاست آنکه خانه ها ساخت و بر کنگره کاخ ها خودنمایی کرد و آلاف و الوف جمع کرد؛
روزها آنان را در خود گرفت و سالها آنان را بلعید، پس مردند و در قبرها پوسیدند، آنچه باقی گذاشتند فراموش شد و بر آنچه از پیش فرستادند ایستادند؛ «سپس به جانب خداوند که مولای حقیقیِ آنان است بازگردانده شدند؛ همانا حُکم از آن اوست و او سریع‌ترینِ حسابرس‌هاست.
الأمالي (للطوسي)، ص684-685؛ مجموعه ورام، ج2، ص88
أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ أَبِي الْحَسَنِ النَّحْوِيِّ الرَّازِيِّ، قَالَ: أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ الزُّفَرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ بَكَّارٍ الضَّبِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ الْهُذَلِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: خَطَبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ: ...۵
وَ اعْلَمُوا أَيُّهَا النَّاسُ أَنَّكُمْ سَيَّارَةٌ، قَدْ حَدَا بِكُمُ الْحَادِي، وَ حَدَا لِخَرَابِ الدُّنْيَا حَادِي، وَ نَادَاكم لِلْمَوْتِ مُنَادِي، فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا، وَ لا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ.
أَلَا وَ إِنَّ الدُّنْيَا دَارٌ غَرَّارَةٌ خَدَّاعَةٌ، تَنْكِحُ فِي كُلِّ يَوْمٍ بَعْلًا، وَ تَقْتُلُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ أَهْلًا، وَ تُفَرِّقُ فِي كُلِّ سَاعَةٍ شَمْلًا، فَكَمْ مِنْ مُنَافِسٍ فِيهَا، وَ رَاكِنٍ إِلَيْهَا مِنَ الْأُمَمِ السَّالِفَةِ، قَدْ قَذَفَتْهُمْ فِي الْهَاوِيَةِ، وَ دَمَّرَتْهُمْ تَدْمِيراً، وَ تَبَّرَتْهُمْ تَتْبِيراً، وَ أَصْلَتْهُمْ سَعِيراً.
أَيْنَ مَنْ جَمَعَ فَأَوْعَى، وَ شَدَّ فَأَوْكَى، وَ مَنَعَ فَأَكْدَى بَلَى أَيْنَ مَنْ عَسْكَرَ الْعَسَاكِرَ، وَ دَسْكَرَ الدَّسَاكِرَ ، وَ رَكِبَ الْمَنَابِرَ، أَيْنَ مَنْ بَنَى الدُّورَ، وَ شَرَّفَ الْقُصُورَ، وَ جَمْهَرَ الْأُلُوفَ قَدْ تَدَاوَلَتْهُمْ أَيَّامُهَا، ابْتَعَلَتْهُمْ أَعْوَامُهَا، فَصَارُوا أَمْوَاتاً، وَ فِي الْقُبُورِ رُفَاتاً، قَدْ نَسُوا مَا خَلَّفُوا، وَ وَقَفُوا عَلَى مَا أَسْلَفُوا، ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ، أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ...۶
۷