1) «إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ»
«ارم ظاهرا عطف بیان (یا بدل) از عاد است؛ یعنی آیا ندیدهای که پروردگارت با عاد چگونه عمل کرد؟ با ارم دارای ستونهای بلند؛ درباره اینکه منظور از ارم چیست، این دیدگاهها مطرح شده است:
الف. اسم قبیلهای است؛ در واقع، دو تا قوم عاد داریم، که عاد اولی (که خداوند تعبیر عاد اولی را در قرآن به کار برده: وَ أَنَّهُ أَهْلَكَ عاداً الْأُولی؛ نجم/50) همان است که داستانشان به تفصیل در قرآن آمده و حضرت هود به نزد آنان مبعوث شده است؛ و ارم، یا نام دیگر همانهاست یا نام قبیله خاصی از آنان است (مقاتل و قتاده، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737)
ب. اسم سرزمینی است، یعنی عادِ اهل ارم؛ آنگاه:
ب.1. برخی گفتهاند همان دمشق است (ابن سعيد مقري و سعيد بن مسيب و عكرمة، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737)
ب.2. برخی آن را شهر اسکندریه دانستهاند ( محمد بن كعب قرظي، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737)
ب.3. برخی گفتهاند شهری است که شداد بن عاد بنا کرد و پیش از آنکه آن را به پایان برساند هلاک شد (به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737) که حکایتش در ادامه خواهد آمد.
ج. نه نام سرزمین است و نه نام قبیله، بلکه لقب قوم عاد است و عاد را با این لقب میشناختند و قرائت حسن که آن را به صورت اضافه به عاد میخواند موید این معناست (جبائی، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737) ویا اسم دیگر قوم عاد است.
2) «إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ»
مقصود از «عماد» و دارای عماد بودن چیست؟
الف. عماد جمع «عمد» به معنای ستونهایی است که ساختمان روی آن بنا میشود (مجمع البيان، ج10، ص734) و از وهب بن منبه (که از تابعین است و البته برخی وی را متهم میکنند که برخی از مطالبی که میگوید از اسرائیلیات است) نقل شده است که: «همانا عاد را «ارم ذات العماد: ارگ دارای ستونهای بلند» نامیدند به خاطر اینکه آنان ستونهایی را از کوه میتراشیدند و ارتفاع ستونها را به اندازه ارتفاع کوهی که از پایین تا بالایش را تراشیدهاند قرار میدادند؛ سپس آن ستونها را برمیافراشتند و کاخها را بر روی آن بنا میکردند و بدین جهت «ذات عماد: دارای ستونها» نامیده شدند.» (علل الشرائع، ج1، ص34؛ معاني الأخبار، ص48)۱
ب. عماد کنایه از عمود و ستون خیمه است و منظور چادرنشینانی است که در بهار کوچ میکنند. (ابنعباس و قتاده، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737)
ج. عماد به معنای ستونهاست و تعبیر «ذات عماد» کنایه از برخورداری از قدرت و شدت است، از باب اینکه عرب به افراد رشید و بلندقامت معمد گوید. (ابنعباس و مجاهد، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص737)
د. ...