📌 فهرست دسترسی سریع (تدبر):
1) «أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ»
خداوند از این آیه به بعد، به سرنوشت برخی از اقوامی که به عذاب الهی گرفتار شدند اشاره می‌کند و مطلب را از قوم عاد شروع می‌کند، و مفسران بر این باورند که اینان قومی بودند که از بقیه اقوام قویتر و دارای طول عمر بیشتری بوده‌اند. یعنی وقتی چنین قومی را با چنان جلال و جبروتی خداوند هلاک کرد، آیا بقیه نباید عبرت بگیرند؟ (مجمع البيان، ج10، ص737)
2) «أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ»
قرآن کریم 24 بار از قوم عاد یاد کرده و غیر از اینجا در 8 مورد داستان آنان را توضیح داده است. در میان اقوامی که عذاب شدند قوم عاد شدیدا دچار تکبر بودند و ظاهرا بسیار قدرتمند بودند چنانکه خداوند وقتی از آنان یاد می‌کند می‌فرماید: «فَأَمَّا عادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً : و اما عاد به ناحق در روی زمين تكبر ورزيدند و گفتند: چه كسی از ما نيرومندتر است؟» (فصلت/15)
معامله خداوند با آنان بسیار عبرت‌آموز است:
ابتدا وقتی حضرت هود بر آنان مبعوث شد از آنان خواست هر کاری از دستشان برمی‌آید علیه وی انجام دهند، تا ببینند آیا می‌توانند بر وی غلبه کنند «فَكيدُوني جَميعاً ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ: پس، همه شما در كار من نيرنگ كنيد و مرا مهلت مدهيد!» (هود/55) و چنین درخواستی در میان چنان قومی بقدری عجیب است که برخی این را معجزه‌ای از جانب او دانسته‌اند که با آن همه قوت و شدت جرأت درگیری با هود را نداشتند! (المیزان، ج10، ص310)
بر اساس برخی از نقل‌ها آنان مردمانی بسیار عظیم‌الجثه بودند، با این حال، نهایتا هم آنان را نه با سنگ‌باران و عذاب‌های شدید آنچنانی، بلکه با یک «باد» نیست و نابود کرد (فصلت/16؛ احقاف/24؛ ذاریات/41؛ حاقه/6)
آیا واقعا چگونگی کاری که خدا با آنان کرد، جای عبرت ندارد؟
ثمره اخلاقی-اجتماعی
آیا اگر کسی به وضعیت اینان دقت کند، امکان دارد به قدرت و شکوه خویش، هرچقدر هم که در دید مردمان عظیم باشد، مغرور شود؟
از طرف دیگر، اگر کسی سرنگونی آنچنان قومی را با چنین وضعی ببیند، آیا امکان دارد در دنیا از هیچ قدرت دنیوی بترسد و بیمی به خود راه دهد؟
بیهوده نیست که امام خمینی در زمانه‌ای که آمریکا بر جهان زور می‌گفت، و اسرائیل در منطقه جولان می‌داد، و شاه بر ایران تسلط کامل داشت، از مبارزه با آنها نترسید و توانست معادلات جهان را عوض کند؛ که امروزه بعد از چهل سال، نه‌تنها در ایران اثری از شاه و سلسله پهلوی نمانده، بلکه نه اسرائیل توان جولان دارد و نه آمریکا قدرت عرض اندام!
بیهوده نیست که شهید بهشتی در ابتدای انقلاب که سالهای گذشته‌اش در همه چیز، حتی گندم، به آمریکا وابسته بودیم و اکنون در تنگنای کامل قرار گرفته و کشور در ضعیف‌ترین امکانات داخلی به سر می‌برد، در برابر تحریمهای آمریکا با کمال صلابت می‌گوید «به آمریکا بگویید از دست ما عصبانی باش و از این عصبانیت بمیر!»
کسانی که با قرآن آشنایند رفتار امثال امام خمینی و شهید بهشتی برایشان عجیب نیست؛ آنچه عجیب است رفتار کسانی است که خود را مسلمان و پیرو قرآن می‌دانند، اما ...!
3) «أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ»
تاریخ قلع و قمع متجاوزان را فراموش نکنید. (تفسیر نور، ج10، ص474)
4) «كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ»
نابود کردن طغیانگران جلوه ربوبیت خداوند متعال است. (تفسیر نور، ج10، ص474)
5) «لِذي حِجْرٍ؛ أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ»
عبرت گرفتن از تاریخ نشانه عقل و خرد است. (تفسیر نور، ج10، ص474)