1) از امام رضا ع درباره این سخن خداوند عز و جل که می‌فرماید «و آمد پروردگارت، و فرشتگان صف به صف» سوال شد. فرمودند:
همانا خداوند عز و جل به آمد و رفت توصیف نمی‌شود؛ او برتر از آن است که انتقال در او راه یابد؛ همانا منظور این است که: آمد امر پروردگارت، و فرشتگان صف به صف.
التوحيد (للصدوق)، ص162؛ معاني الأخبار، ص13؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج1، ص126؛ الإحتجاج (للطبرسي)، ج2، ص411
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يُونُسَ الْمُعَاذِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ:
سَأَلْتُ الرِّضَا عَلِيَّ بْنَ مُوسَى ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا».
فَقَالَ ع: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا يُوصَفُ بِالْمَجِيءِ وَ الذَّهَابِ تَعَالَى عَنِ الِانْتِقَالِ إِنَّمَا يَعْنِي بِذَلِكَ وَ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَ الْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً.
2) در جلسه قبل، حدیث2 خطبه‌ای از امیرالمومنین ع در مقام موعظه اصحابشان روایت شد. در ادامه آن آمده است:
و برانگیخته شدگان به سوی خداوند رانده شدند با شدت و حدت؛ و و خلایق به سوی محشر هل داده شدند با تراکم و فشار؛ و بزهکاران به عقب برگردانده شدند برگشتنی شدید؛ و امر – ای انسان – جدی شد چه جدیتی؛ و به حساب نزدیک شدند فرد به فرد؛ و آمد پروردگارت، و فرشتگان صف به صف (فجر/22)؛ و از آنچه انجام دادند مورد بازخواست قرار گرفتند حرف به حرف؛ پس آنان را آوردند در حالی که بدنهایشان عریان بود؛ دیدگانشان خاشع بود؛ پیش رویشان حساب بود؛ و پشت سرشان جهنم بود؛ نعره‌هایش را می‌شنیدند و زبانه‌های آتشش را می‌دیدند؛ پس نه یاوری می‌یافتند و نه سرپرستی که آنان را از این ذلت پناه دهد؛ پس آنان شنابان به سوی مواقف حشر می‌دویدند؛ و از پشت سر هل داده می‌شدند؛ و «آسمانها درهم پيچيده به دست او» (زمر/27) «مانند پیچیده شدن طوماری از نوشته‌ها» (انبیاء/104) و بندگان بر صراطند در حالی که دلهایشان ترسان است؛ گمان می کنند که به سلامت نگذرند؛ و به آنان اجازه داده نشود که تکلم کنند؛ و از آنان پذیرفته نشود «که عذر بیاورند» (مرسلات/36)؛ بر دهانهایشان مهر نهاده شده، و خواسته شده که به سخن درآیند «دستانشان و پاهایشان که چه می کردند» (نور/24)؛ وای از آن ساعت؛ که چه اندازه قرار گرفتن در آن برای دلها غمناک است هنگامی که دو گروه از هم جدا می‌شوند؛ «گروهی در بهشت و گروهی در آتش» (شوری/7). از مثل چنین چیزی است که هرکس می خواهد فرار کند باید فرار کند؛ و اگر سرای آخرت در کار است، هرکس می‌خواهد کاری کند برای آن باید کاری انجام دهد.
الأمالي (للطوسي)، ص653
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الرَّقِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ، عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبَانٍ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ شُرَيْحٍ الْقَاضِي، قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لِأَصْحَابِهِ يَوْماً وَ هُوَ يَعِظُهُمْ: ...
وَ اشْتَدَّ الْمُثَارُونَ إِلَى اللَّهِ شَدّاً شَدّاً، وَ تَزَاحَفَتِ الْخَلَائِقُ إِلَى الْمَحْشَرِ زَحْفاً زَحْفاً، وَ رُدَّ الْمُجْرِمُونَ عَلَى الْأَعْقَابِ رَدّاً رَدّاً، وَ جَدَّ الْأَمْرُ- وَيْحَكَ يَا إِنْسَانُ- جَدّاً جَدّاً، وَ قُرِّبُوا لِلْحِسَابِ فَرْداً فَرْداً، وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا، يَسْأَلُهُمْ عَمَّا عَمِلُوا حَرْفاً حَرْفاً، فَجِيءَ بِهِمْ عُرَاةَ الْأَبْدَانِ، خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ، أَمَامَهُمُ الْحِسَابُ، وَ مِنْ وَرائِهِمْ جَهَنَّمُ، يَسْمَعُونَ زَفِيرَهَا، وَ يَرَوْنَ سَعِيرَهَا، فَلَمْ يَجِدُوا نَاصِراً وَ لَا وَلِيّاً يُجِيرُهُمْ مِنَ الذُّلِّ، فَهُمْ يَعْدُونَ سِرَاعاً إِلَى مَوَاقِفِ الْحَشْرِ، يُسَاقُونَ سَوْقاً، فَـ«السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ» «كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ»، وَ الْعِبَادُ عَلَى الصِّرَاطِ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ، يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ لَا يَسْلَمُونَ، وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَتَكَلَّمُونَ، وَ لَا يُقْبَلُ مِنْهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ، قَدْ خُتِمَ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ، وَ اسْتُنْطِقَتْ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ. يَا لَهَا مِنْ سَاعَةٍ مَا أَشْجَى مَوَاقِعَهَا مِنَ الْقُلُوبِ حِينَ مِيزَ بَيْنَ الْفَرِيقَيْنِ! «فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ»، مِنْ مِثْلِ هَذَا فَلْيَهْرَبِ الْهَارِبُونَ، إِذَا كَانَتِ الدَّارُ الْآخِرَةُ لَهَا يَعْمَلُ الْعَامِلُونَ.
3) شخصی خدمت امیرالمومنین ع می‌رسد و می‌گوید در کتاب خداوند شک کرده‌ام و آیاتی را بیان می‌کند که از نظر خودش با هم ناسازگار است و حضرت پاسخ ایشان را یکی یکی می‌دهد که فرازهای متعددی از آن قبلا گذشت.۱ در یکی دیگر از فرازها او گفت:
و یافتم که خداوند متعال فرمود: «و آمد پروردگارت، و فرشتگان صف به صف» (فجر/22) و فرمود: «و تنها به سوى ما آمدهايد، همان گونه كه شما را نخستين بار آفريديم» (انعام/94) و فرمود «آيا جز اين را انتظار دارند كه خداوند در ميان سايبانهايى از ابر سفيد بر آنها بيايد و فرشتگان» (بقره/210) و فرمود « آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند، يا پروردگارت بيايد، يا پارهاى از نشانههاى پروردگارت بيايد؟ روزى كه پارهاى از نشانههاى پروردگارت آيد، كسى كه قبلًا ايمان نياورده يا خيرى در ايمان خود به دست نياورده، ايمان آوردنش سود نمىبخشد.» (انعام/158) یکبار می‌فرماید «روزی که پروردگارت بیاید» و یکبار می‌فرماید «روزی که پارهاى از نشانههاى پروردگارت آيد»! یا امیرالمومنین ع! آخر، این چگونه می‌شود و چگونه شک نکنم در آنچه شنیدی؟ ...
امیرالمومنین ع وقتی به این فراز از سوالات وی رسید فرمود:
اما اینکه خداوند متعال فرمود: «و آمد پروردگارت، و فرشتگان صف به صف» (فجر/22) و فرمود: «و تنها به سوى ما آمدهايد، همان گونه كه شما را نخستين بار آفريديم» (انعام/94) و فرمود «آيا جز اين را انتظار دارند كه خداوند در ميان سايبانهايى از ابر سفيد بر آنها بيايد و فرشتگان» (بقره/210) و فرمود «آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند، يا پروردگارت بيايد، يا پارهاى از نشانههاى پروردگارت بيايد؟» (انعام/158) همانا این حق است همان گونه که خداوند عز و جل فرمود؛ و البته آمدن او مانند آمدن مخلوقات نیست؛ و من قبلا به تو گفتم که چه‌بسا مطلبی در کتاب خداوند هست که تاویلش [=معنای حقیقی‌اش] غیر از تنزیلش [= ظاهر لفظی‌اش] است و آن شبیه سخن بشر نیست؛ و اکنون تو را از مواردی از این سبک آگاه می‌کنم تا ان شاء الله مایه کفایتت باشد:
از جمله این موارد است سخن حضرت ابراهیم ع که « حتما من به سوى پروردگار خود می‌روم، به زودى راهنماييم خواهد كرد» (صافات/99) که رفتنش به سوی پروردگارش، توجه کردن به او بود با عبادت و تلاش و تقرب به خداوند عز و جل؛ آیا نمی بینی که این کلام تاویلش غیر از تنزیلش است؟
و یا فرمود: و آهن را نازل کردیم که در آن صلابت شدیدی است» (حدید/) یعنی سلاح و غیر ذلک؛
و اینکه فرمود «آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند» به حضرت محمد ص خبر می‌دهد از مشرکان و منافقانی که دعوت خدا و رسولش را اجابت نکردند؛ می‌فرماید «آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند» بدان جهت که دعوت خدا و رسولش را اجابت نکردند «يا پروردگارت بيايد، يا پارهاى از نشانههاى پروردگارت بيايد؟» مقصودش آن عذابی است که در سرای دنیا به سراغشان بیاید همان گونه که نسلهای قبلی عذاب شدند؛ پس این خبری است که از آنها به پیامبرش خبر می‌دهد؛ سپس فرمود «روزى كه پارهاى از نشانههاى پروردگارت آيد، ايمان آوردنش سود نمىبخشد كسى كه قبلًا ايمان نياورده يا خيرى در ايمان خود به دست نياورده.» یعنی قبل از اینکه این آیه بیاید؛ و این آیه طلوع خورشید است از مغرب خویش؛ و خردمندان و عاقلان و صاحبان اندیشه کافی است که می‌دانند که هنگامی که پرده کنار رود ببینند آنچه وعده داده شدند.
و در آیه دیگری فرمود: «و خدا از آنجايى كه حسابش را نمىكردند بر آنان درآمد» (حشر/2) یعنی بر آنان عذابی فروفرستاد؛ و همین طور است «درآمدن به بنیان آنان» [= درآوردن بنیانشان] که خداوند عز و جل فرمود «پس خداوند به بنیانشان را از ریشه و اساس درآمد» [بنیانشان را از ریشه و اساس درآورد] (نحل/26) و «درآمدن به بنیان آنان از ریشه» همان فرستادن عذاب بر آنان است ...
التوحيد (للصدوق)، ص۲۵7 و ۲۶6؛ الاحتجاج، ج۱، ص۲۴5 و 250
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ مَطَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْأَحْدَبُ الْجُنْدُ بِنَيْسَابُورَ قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّهِ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ السَّعْدَانِيِّ:
أَنَّ رَجُلًا أَتَى أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ع فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي قَدْ شَكَكْتُ فِي كِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَل...
قَالَ وَ أَجِدُ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ يَقُولُ «وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا» وَ قَالَ «وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ» وَ قَالَ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِكَةُ» وَ قَالَ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً» فَمَرَّةً يَقُولُ «يَوْمَ يَأْتِيَ رَبُّكَ» وَ مَرَّةً يَقُولُ «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ»؛ فَأَنَّى ذَلِكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ كَيْفَ لَا أَشُكُّ فِيمَا تَسْمَع؟ ...
فَقَالَ ع: ...
وَ أَمَّا قَوْلُهُ «وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا» وَ قَوْلُهُ «وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ» وَ قَوْلُهُ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِكَةُ» وَ قَوْلُهُ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ» فَإِنَّ ذَلِكَ حَقٌّ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ؛ وَ لَيْسَ لَهُ جَيْئَةٌ كَجَيْئَةِ الْخَلْقِ؛ وَ قَدْ أَعْلَمْتُكَ أَنَّ رُبَّ شَيْءٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ تَأْوِيلُهُ عَلَى غَيْرِ تَنْزِيلِهِ وَ لَا يُشْبِهُ كَلَامَ الْبَشَرِ. وَ سَأُنَبِّئُكَ بِطَرَفٍ مِنْهُ فَتَكْتَفِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ:
مِنْ ذَلِكَ قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ ع «إِنِّي ذاهِبٌ إِلى رَبِّي سَيَهْدِينِ» فَذَهَابُهُ إِلَى رَبِّهِ تَوَجُّهُهُ إِلَيْهِ عِبَادَةً وَ اجْتِهَاداً وَ قُرْبُهُ إِلَى اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ؛ أَ لَا تَرَى أَنَّ تَأْوِيلَهُ غَيْرُ تَنْزِيلِهِ؟
وَ قَالَ «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ» يَعْنِي السِّلَاحَ وَ غَيْرَ ذَلِكَ؛
وَ قَوْلُهُ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ» يُخْبِرُ مُحَمَّداً ص عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ فَقَالَ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ» حَيْثُ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ «أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ»؛ يَعْنِي بِذَلِكَ الْعَذَابَ يَأْتِيهِمْ فِي دَارِ الدُّنْيَا كَمَا عَذَّبَ الْقُرُونَ الْأَوْلَى؛ فَهَذَا خَبَرٌ يُخْبِرُ بِهِ النَّبِيَّ ص عَنْهُمْ. ثُمَّ قَالَ «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً» يَعْنِي مِنْ قَبْلِ أَنْ يَجِيءَ هَذِهِ الْآيَةُ؛ وَ هَذِهِ الْآيَةُ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا. وَ إِنَّمَا يَكْتَفِي أُولُو الْأَلْبَابِ وَ الْحِجَى وَ أُولُو النُّهَى أَنْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ إِذَا انْكَشَفَ الْغِطَاءُ رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ.
وَ قَالَ فِي آيَةٍ أُخْرَى «فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا» يَعْنِي أَرْسَلَ عَلَيْهِمْ عَذَاباً وَ كَذَلِكَ إِتْيَانُهُ بُنْيَانَهُمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ «فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ» فَإِتْيَانُهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ إِرْسَالُ الْعَذَابِ عَلَيْهِم...۲
4) امیرالمومنین ع خطبه‌ای دارد که پس او توصیف جریان سفیانی و قیام قائم ع وارد بحث رجعتی می‌شوند که بعد از استقرار حکومت امام زمان ع رخ می‌دهد. در فرازی از آن آمده است:
و زمین گنجهایش را برایشان بیرون ریزد و قائم -عجل الله تعالی فرجه الشریف- فرماید: «بخوريد و بنوشيد، گواراتان باد، به [پاداش] آنچه در روزهاى گذشته انجام داديد» (حاقه/24) پس مسلمانان [یا: کسانی که تسلیم او بوده‌اند] در آن روز، اهل صواب در دین هستند؛ بدانان اجازه سخن گفتن داده می‌شود و آن روز است تاویل این آیه « و آمد پروردگارت، و فرشتگان صف به صف» (فجر/22)؛ پس خداوند در آن روز جز دین حق خود را نپذیرد، که «همانا از آن خداوند است دین خالص» (زمر/3)
مختصر البصائر، ص474
وَقَفْتُ عَلَى كِتَابٍ فِيهِ خُطَبٌ لِمَوْلَانَا أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ عَلَيْهِ خَطُّ السَّيِّدِ رَضِيِّ الدِّينِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَاوُسٍ مَا صُورَتُهُ: هَذَا الْكِتَابُ ذَكَرَ كَاتِبُهُ رَجُلَيْنِ بَعْدَ الصَّادِقِ ع فَيُمْكِنُ أَنْ يَكُونَ تَارِيخُ كِتَابَتِهِ بَعْدَ الْمِائَتَيْنِ مِنَ الْهِجْرَةِ لِأَنَّهُ ع انْتَقَلَ بَعْدَ سَنَةِ مِائَةٍ وَ أَرْبَعِينَ مِنَ الْهِجْرَةِ. وَ قَدْ رَوَى بَعْضَ مَا فِيهِ عَنْ أَبِي رَوْحٍ فَرَجِ بْنِ فَرْوَةَ، عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع، وَ بَعْضَ مَا فِيهِ عَنْ غَيْرِهِمَا، ذَكَرَ فِي الْكِتَابِ الْمُشَارِ إِلَيْهِ خُطْبَةً لِمَوْلَانَا أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع تُسَمَّى الْمَخْزُونَ وَ هِيَ:...
... يَا عَجَباً كُلَّ الْعَجَبِ بَيْنَ جُمَادَى وَ رَجَبٍ!
فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ شُرْطَةِ الْخَمِيسِ: مَا هَذَا الْعَجَبُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟
قَالَ: «وَ مَا لِي لَا أَعْجَبُ! وَ قَدْ سَبَقَ الْقَضَاءُ فِيكُمْ وَ مَا تَفْقَهُونَ الْحَدِيثَ، إِلَّا صَوْتَاتٍ بَيْنَهُنَّ مَوْتَاتٌ، حَصْدُ نَبَاتٍ، وَ نَشْرُ أَمْوَاتٍ.
يَا عَجَباً كُلَّ الْعَجَبِ بَيْنَ جُمَادَى وَ رَجَبٍ» قَالَ الرَّجُلُ أَيْضاً: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا هَذَا الْعَجَبُ الَّذِي لَا تَزَالُ تَعْجَبُ مِنْهُ؟ قَالَ: «ثَكِلَتِ الْآخَرَ أُمُّهُ، وَ أَيُّ عَجَبٍ يَكُونُ أَعْجَبَ مِنْ أَمْوَاتٍ يَضْرِبُونَ هَامَاتِ الْأَحْيَاءِ» قَالَ أَنَّى يَكُونُ ذَلِكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟
قَالَ: «وَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ قَدْ تَخَلَّلُوا سِكَكَ الْكُوفَةِ وَ قَدْ شَهَرُوا سُيُوفَهُمْ عَلَى مَنَاكِبِهِمْ، يَضْرِبُونَ كُلَّ عَدُوٍّ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ ص وَ لِلْمُؤْمِنِينَ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ».
أَيُّهَا النَّاسُ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي، لَأَنَا بِطُرُقِ السَّمَاءِ أَعْلَمُ مِنَ الْعَالِمِ بِطُرُقِ الْأَرْضِ.... أَلَا أَيُّهَا النَّاسُ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَشْغَرَ بِرِجْلِهَا فِتْنَةٌ شَرْقِيَّةٌ، وَ تَطَأُ فِي خِطَامِهَا بَعْدَ مَوْتٍ وَ حَيَاة ...
وَ تُخْرِجُ لَهُمُ الْأَرْضُ كُنُوزَهَا وَ يَقُولُ الْقَائِمُ ع كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخالِيَةِ» فَالْمُسْلِمُونَ يَوْمَئِذٍ أَهْلُ الصَّوَابِ لِلدِّينِ، أُذِنَ لَهُمْ فِي الْكَلَامِ فَيَوْمَئِذٍ تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ «وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا» فَلَا يَقْبَلُ اللَّهُ يَوْمَئِذٍ إِلَّا دِينَهُ الْحَقَّ أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِص. ...