1) از امام رضا ع در توضیح «فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ» روایت شده که فرمودند: یعنی او را در تنگنا قرار دهد و به فقر مبتلا کند.
عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج1، ص201
حَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِيمٍ الْقُرَشِيّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَيْمَانَ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ وَ عِنْدَهُ الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى ع ... فَقَال ع:
... قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ» أيْ ضَيَّقَ وَ قَتَّر.
2) عبدالله بن سنان از امام صادق ع روایت کرده است که:
گرامی‌ترین حالتی که بنده نزد خداوند دارد آن است که درهمی طلب می‌کند ولی بر آن توانایی نمی‌یابد.
عبدالله ادامه داد: امام صادق ع این سخن را فرمود در حالی که من صدهزار [درهم/ دینار] داشتم؛ و امروز صاحب یک درهم نیز نیستم.
التمحيص، ص45
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع:
أَكْرَمُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ أَنْ يَطْلُبَ دِرْهَماً فَلَا يَقْدِرَ عَلَيْهِ.
قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سِنَانٍ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَذَا الْكَلَامَ وَ عِنْدِي مِائَةُ أَلْفٍ؛ وَ أَنَا الْيَوْمَ مَا أَمْلِكُ دِرْهَماً.
3) از امیرالمومنین ع روایت شده است:
ای مردم خداوند باید شما را از نعمت هراسان ببیند همان گونه که شما را از نقمت و سختی در فزع و بی‌تابی می‌بیند؛ همانا کسی که در آنچه در اختیار دارد توسعه‌ای ببیند و آن را استدراج [تدریجا به عذاب گرفتار شدن] نبیند، از امر مخوفی خود را ایمن پنداشته؛ و کسی که در آنچه در اختیار دارد خود را دچار تنگنا ببیند و آن را امتحان الهی قلمداد نکند، امر مطلوبی را ضایع نموده است.
نهج‌البلاغه، حکمت 358؛ التمحيص، ص48۱
وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع:
أَيُّهَا النَّاسُ لِيَرَكُمُ [لِيَرَاكُمُ / لَيَرَاكُمُ] اللَّهُ مِنَ النِّعْمَةِ وَجِلِينَ كَمَا يَرَاكُمْ مِنَ النِّقْمَةِ فَرِقِينَ إِنَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ فِي ذَاتِ يَدِهِ فَلَمْ يَرَ ذَلِكَ اسْتِدْرَاجاً فَقَدْ أَمِنَ مَخُوفاً وَ مَنْ ضُيِّقَ عَلَيْهِ فِي ذَاتِ يَدِهِ فَلَمْ يَرَ ذَلِكَ اخْتِبَاراً فَقَدْ ضَيَّعَ مَأْمُولاً.
4) ابن‌ابی‌عمیر با سند خود از امام صادق ع روایت کرد:
خداوند باب روزی را بر مومنی نمی‌بندد مگر اینکه بهتر از آن را بر وی می گشاید.
ابن ابی‌عمیر در ادامه توضیح داد: مقصود از «بهتر از آن»، «بیشتر از آن» نیست؛ بلکه یعنی اگر هم کمتر باشد باز برایش بهتر است.
التمحيص، ص50؛ من لا يحضره الفقيه، ج3، ص166
عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
مَا سَدَّ اللَّهُ عَلَى مُؤْمِنٍ بَابَ رِزْقٍ إِلَّا فَتَحَ اللَّهُ خَيْراً مِنْهُ.
قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ لَيْسَ يَعْنِي بِخَيْرٍ مِنْهُ أَكْثَرَ مِنْهُ وَ لَكِنْ يَعْنِي إِنْ كَانَ أَقَلَّ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ.
5) از امام صادق ع روایت شده است که رسول الله ص فرمودند:
همانا بلای عظیم را با پاداش عظیم جزا می‌دهند؛ پس هنگامی که خداوند بنده‌ای را دوست بدارد، او را به بلای عظیمی مبتلا می‌سازد؛ پس اگر او راضی بود برای نزد خداوند رضایت مقدر می‌شود؛ و اگر او بر این بلا دچار خشم و ناراحتی شد بهره‌اش نزد خداوند خشم و ناراحتی است.
الكافي، ج2، ص253
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ زَيْدٍ الزَّرَّادِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص:
إِنَّ عَظِيمَ الْبَلَاءِ يُكَافَأُ بِهِ عَظِيمُ الْجَزَاءِ فَإِذَا أَحَبَّ اللَّهُ عَبْداً ابْتَلَاهُ بِعَظِيمِ الْبَلَاءِ فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ عِنْدَ اللَّهِ الرِّضَا وَ مَنْ سَخِطَ الْبَلَاءَ فَلَهُ عِنْدَ اللَّهِ السَّخَطُ.
6) از امام صادق ع روایت شده است:
همانا خداوند بزرگوار از بنده مومن نیازمند در دنیا عذرخواهی می‌کند همان طور که خواری تو نزد من نبود. اکنون این پرده را کنار بزن تا ببینی که در عوض دنیا چه چیزی به تو می‌دهم.
پس بنده سرش را بلند می‌کند و می‌گوید: با توجه به این عوضی که به من دادی آنچه که مرا از آن محروم ساختی هیچ ضرری به من نزد.
الكافي، ج2، ص264
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ لَيَعْتَذِرُ إِلَى عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ الْمُحْوِجِ فِي الدُّنْيَا كَمَا يَعْتَذِرُ الْأَخُ إِلَى أَخِيهِ فَيَقُولُ وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي مَا أَحْوَجْتُكَ فِي الدُّنْيَا مِنْ هَوَانٍ كَانَ بِكَ عَلَيَّ فَارْفَعْ هَذَا السَّجْفَ فَانْظُرْ إِلَى مَا عَوَّضْتُكَ مِنَ الدُّنْيَا.
قَالَ فَيَرْفَعُ فَيَقُولُ: مَا ضَرَّنِي مَا مَنَعْتَنِي مَعَ مَا عَوَّضْتَنِي.
7) شعیب می‌گوید: نزد امام صادق ع بودم که کسی بر ایشان وارد شد و گفت: خدا کارتان را بر وفق مراد قرار دهد؛ من مردی هستم که دل در گروی مودت شما بسته‌ام؛ به نیاز شدیدی مبتلا شدم و آن را با خانواده و قوم و قبیله‌ام مطرح کردم، اما جز دوری با من کاری نکردند!
حضرت ع فرمود: آنچه خداوند به تو می‌دهد بهتر از آن چیزی است که از تو گرفت.
گفت: فدایت شوم! دعا کم که خداوند مرا از مخلوقاتش بی‌نیاز کند!
حضرت ع فرمود: همانا خداوند روزی هرکس را که بخواهد به دست هرکس که اراده کرده، قرار داده است؛ ولیکن [اگر خواستی دعایی بکنی] از خداوند بخواه که تو را بی‌نیاز کند از حاجتی که تو را به رفتن نزد فرومایگان از خلایق ناچار می‌کند.
الكافي، ج2، ص266
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنِي بَكْرٌ الْأَرْقَطُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَوْ عَنْ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَيْهِ وَاحِدٌ؛ فَقَالَ: أَصْلَحَكَ اللَّهُ إِنِّي رَجُلٌ مُنْقَطِعٌ إِلَيْكُمْ بِمَوَدَّتِي وَ قَدْ أَصَابَتْنِي حَاجَةٌ شَدِيدَةٌ وَ قَدْ تَقَرَّبْتُ بِذَلِكَ إِلَى أَهْلِ بَيْتِي وَ قَوْمِي فَلَمْ يَزِدْنِي بِذَلِكَ مِنْهُمْ إِلَّا بُعْداً.
قَالَ ع: فَمَا آتَاكَ اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا أَخَذَ مِنْكَ!
قَالَ جُعِلْتُ فِدَاكَ ادْعُ اللَّهَ لِي أَنْ يُغْنِيَنِي عَنْ خَلْقِهِ!
قَالَ ع: إِنَّ اللَّهَ قَسَّمَ رِزْقَ مَنْ شَاءَ عَلَى يَدَيْ مَنْ شَاءَ وَ لَكِنْ سَلِ اللَّهَ أَنْ يُغْنِيَكَ عَنِ الْحَاجَةِ الَّتِي تَضْطَرُّكَ إِلَى لِئَامِ خَلْقِهِ.
8) از امام صادق ع روایت شده است که رسول الله ص فرمودند:
ای علی! همانا خداوند فقر را امانتی نزد خلایق گذاشته است؛ پس هرکس آن را مخفی کرد خداوند پاداش کسی که روز را روزه و شب را به قیام مشغول است می‌دهد؛ و کسی که آن را نزد شخصی آشکار کرد که آن شخص توانایی قضای حاجت وی را دارد ولی انجام نمی‌دهد، او را کشته است؛ نه اینکه او را با شمشیر و تیر بکشد، لیکن او را به خاطر تیرگی‌ای که در قلبش نهاده، کشته است.
الكافي، ج2، ص260
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص:
يَا عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْفَقْرَ أَمَانَةً عِنْدَ خَلْقِهِ فَمَنْ سَتَرَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِثْلَ أَجْرِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ وَ مَنْ أَفْشَاهُ إِلَى مَنْ يَقْدِرُ عَلَى قَضَاءِ حَاجَتِهِ فَلَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ قَتَلَهُ أَمَا إِنَّهُ مَا قَتَلَهُ بِسَيْفٍ وَ لَا رُمْحٍ وَ لَكِنَّهُ قَتَلَهُ بِمَا نَكَى مِنْ قَلْبِهِ.۲