1) «هُوَ الَّذي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ وَ كانَ بِالْمُؤْمِنينَ رَحيماً»
صلوات جمعِ صلات است. مقصود از صلوات خدا بر مومنان چیست؟
الف. صلات از جانب خدا مغفرت و رحمت است (حدیث3، همچنین: نظر سعید بن جبیر و حسن بصری، به نقل مجمعالبیان، ج8، ص569) در واقع، «صلات» نوعی «منعطف شدن برای توجه کردن» است که وقتی از جانب خدا به ما باشد به معنای نزول رحمت میشود؛ و آن رحمت خاصهای است که از جانب خدا شامل حال مومنان میشود و سعادت جاودان را به ارمغان میآورد. موید این مطلب ادامه همین آیه است که میفرماید تا شما را از ظلمتها به نور درآورد و به مومنان همواره رحیم بوده است. (المیزان، ج16، ص329)
ب. ...
2) «هُوَ الَّذي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»
در دو آیه قبل به مومنان فرمود که خدا را زیاد یاد کنید؛ در این آیه نتیجهاش را میگوید که خدا هم بر شما صلوات میفرستد.۱ و صلوات خدا بر انسانها که نزول رحمت بر ایشان است، ثمرهاش خارج کردن مومنان است از ظلمات به نور.
در واقع این آیات را میتوان شرح آیه «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ: مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم» (بقرة/15) دانست که نشان میدهد یاد کردن خدا همان صلوات و رحمت ویژه خود را شامل انسان کردن است که انسان را از ظلمات به سوی نور میبرد. (المیزان، ج16، ص329)
این تاثیر متقابل است که موجب میشود صلوات فرستادن ما برای پیامبر و اهل بیت ایشان اثرش به خود ما برگردد و خدا و فرشتگانش بر ما صلوات بفرستند. (حدیث1)
من نگردم پاک از تسبیحشان پاک هم ایشان شوند و درفشان
https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar2/sh36/
3) «هُوَ الَّذي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»
هدف صلوات خدا و فرشتگانش، خارج کردن ما از ظلمات به سوی نور است.
این نشان میدهد که صلوات خدا بر انسان، یک مساله اعتباری و تشریفاتی نیست؛ بلکه یک اثر عینی واقعی دارد؛ و اگر توجه کنیم که این صلوات نتیجه ذکر خود ما (آیه قبل) و صلواتهایی است که ما بر پیامبر و اهل بیت ایشان میفرستیم (حدیث1)، معلوم میشود که صلوات فرستادن ما هم یک امر تشریفاتی و اعتباری نیست.
4) «لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»
مقصود از ظلمات و نور چیست؟
الف. ظلمات فراموشی و غفلت، و نور یاد خدا. (المیزان، ج16، ص329)
ب. ظلمات جهل نسبت به خدا و معرفت او؛ چرا که معرفت و جهل است که انسان را به سوی بهشت و جهنم میبرد. (مجمعالبیان، ج8، ص569)
ج. ظلمت ظلالت و نور هدایت (مجمعالبیان، ج8، ص569)
د. نور منشأ ظهور است و ظهور تنها با وجود محقق میشود؛ پس خروج از ظلمات به سوی نور، یعنی به دست آوردن رشد و کمال وجودی؛ یعنی حرکت در مسیر قرب الهی. (ایستاده در باد، ص382-384)
ه. ...
این مطلب بعدا ذیل آیه ۱۱ سوره طلاق تکمیل شد.
5) «لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»
چرا ظلمات را متکثر و نور را واحد آورد (نفرمود از ظلمت به نور، یا از ظلمات به انوار)؟
الف. حق واحد است و اختلافی در آن راه ندارد، در حالی که باطل همواره متشتت است و وحدتی در آن راه ندارد. (المیزان، ج2، ص346)
مستان خدا گر چه هزارند یکیاند مستان هوا جمله دوگانهست و سهگانهست
https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh332/
ب. حرکت از ظلمات به نور حرکت به سوی خداوندی است که واحد محض است؛ و هر چیزی غیر از او متکثر است.
ج. ...
این مطلب بعدا ذیل آیه ۱۱ سوره طلاق تکمیل شد.
6) «لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»
با اینکه مخاطبین آیه «مومنان» هستند سخن از خارج کردن آنها از «ظلمات» به سوی نور مطرح کرد؛ این نشان میدهد که مومنان هم در ظلمتند. در حقیقت در طی مراتب کمال، هر مرتبهای نسبت به مرتبه بالاتر ظلمت است.
7) «هُوَ الَّذي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ وَ كانَ بِالْمُؤْمِنينَ رَحيماً»
با اینکه آیه با صلوات بر «شما» و خارج کردن «شما» از ظلمات به نور شروع شد، چرا در ادامه نفرمود «به شما رحیم است» و فرمود «به مومنان رحیم است»؟
الف. میخواهد نشان دهد آنچه موجب نزول این رحمت خاصه میشود همان «ایمان» شماست. آنگاه با توجه به دو آیه قبل، آیه می خواهد بفرماید اگر مومن هستید ذکر زیاد داشته باشید که آنگاه خدا هم بر شما صلوات میفرستد و از ظلمات به نور خارجتان میکند که همه اینها ناشی از این است که او به مومنان رحمت خاصهای دارد. (المیزان، ج16، ص329؛ مجمعالبیان، ج8، ص569)
ب. ...
8) «كانَ بِالْمُؤْمِنينَ رَحيماً»
ایمان موجب نزول رحمت ویژه خداوند میشود. (تفسیر نور، ج9، ص378)