حدیث ۱ ذیل آیه قبل (۶۲) و حدیث۱ ذیل آیه بعد (۶۳) بدین آیه نیز مربوط است. اما احادیث دیگر:
۱) ذیل آیه ۳۴ (حدیث۳ جلسه ۱۲۴۸ https://yekaye.ir/ash-shuara-026-034/) و سپس آيه ۴۵ (حدیث۳) و آیه ۵۲ (حدیث۳) و آیه ۶۰ (حدیث۱) روایتی از مسعودی گذشت. در ادامه آن آمده است:
هنگامی که موسی، علیه‌السلام، به دریا نزدیک شد، فرعون و لشکریانش به او رسیدند؛ بنی‌اسرائیل دچار ترس شدیدی شدند و از این امر نزد یوشع بن نون شکایت کردند، او نزد موسی، علیه‌السلام، رفت و به او گفت: «سرورم، فرعون به ما رسیده است؛ چه فرمان می‌دهید؟»
گفت: «دریا، یوشع.»
او به سوی دریا شتافت و سوار بر اسبش به درون آن تاخت تا اینکه نزدیک بود غرق شود. پس وقتی دید که آب او را فرا گرفته است، به موسی بازگشت و به او گفت: «چه فرمان می‌دهی؟»
او گفت: «دریا، یوشع.» او سه بار وارد آن شد و نزدیک بود غرق شود.
آنگاه موسی گفت: «به خدای بنی‌اسرائیل، نه به من دروغ گفته‌اند و نه من دروغ گفته‌ام.»
سپس خداوند به موسی وحی کرد: «عصایت را بر دریا بزن. پس او آن را زد و دریا شکافت و هر دیواره‌ای مانند کوهی سترگ شد» (شعراء/۶۳). یوشع پیش رفت و اسبش بر زمین خشک گام نهاد.
و روایت شده است که وی سوار بر اسب خال‌دار خاکستری بود؛ پس خداوند به عظمت و قدرتش، موسی و همراهانش را نجات داد، در حالی که فرعون، سپاهیانش و خاندان فرعون غرق شدند...
اثبات الوصية، ص59-۶۰
فلما قرب موسى عليه السّلام من البحر لحقه فرعون و جنوده فاشتد خوف بني إسرائيل و شكوا ذلك الى يوشع بن نون فصار الى موسى عليه السّلام فقال له: يا سيدي قد أدركنا فرعون فأي شيء تأمر؟
فقال له: البحر يا يوشع.
فبادر الى البحر فاقتحمه بفرسه حتى كاد أن يغرق.
فلما رأى الماء قد غمره رجع الى موسى فقال له: أي شيء تأمر؟
فقال له: البحر يا يوشع.
فاقتحمه ثلاث مرّات كان أن يغرق فيه.
فقال موسى: و إله بني اسرائيل ما كذبت و لا كذبت.
فأوحى اللّه الى موسى «أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْرَ» فضربه «فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ» و تقدّم يوشع و كان فرسه يخطو على جدد الأرض الصلبة.
و روي انّه كان تحته برذون أشهب فأنجى اللّه بعظمته و قدرته موسى و من معه و غرق فرعون و جنوده و آل فرعون.
۲) الف. در جریان جنگ حنین روایت شده است که وقتی بر اثر حمله غافلگیرانه دشمن بسیاری از اصحاب فرار کردند رسول الله ص دست به دعا برداشتند و فرمودند:
«اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ: خدایا! ستایش از آنِ توست، و شکایت تنها به توست، و یاری از تو خواسته می‌شود.»
پس جبرئیل نازل شد و گفت: یا رسول اللهْ به همان دعایی دعا کردی که حضرت موسی ع دعا کرد آن هنگام که دریا برایش شکافته شد و از فرعون نجات یافت.
تفسير القمي، ج1، ص287
قَالَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي قَوْلِهِ «وَ يَوْمَ حُنَيْن...»:
... ثُمَّ رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَدَهُ فَقَالَ: اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ، فَنَزَلَ جَبْرَئِيلُ ع عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعَوْتَ بِمَا دَعَا بِهِ مُوسَى حِينَ فَلَقَ اللَّهُ لَهُ الْبَحْرَ- وَ نَجَّاهُ مِنْ فِرْعَوْنَ
ب. در نقل دیگری از پیامبر ص روایت شده که خود ایشان فرمودند که جبریل به من گفت: آیا آن کلماتی را به تو تعلیم بدهم که حضرت موسی ع گفت و دریا برایش شافته شد؟
گفتم: بله.
سپس جبرئیل همین دعای فوق را آورده با این تفاوت که در انتهای دعا جمله «وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ: و هیچ حول و قوتی نیست مگر به خداوند بلندمرتبه بزرگ» را هم دارد
الدعوات (للراوندي)، ص55
وَ عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ لِي جَبْرَئِيلُ ع: أَ لَا أُعَلِّمُكَ الْكَلِمَاتِ الَّتِي قَالَهُنَّ مُوسَى ع حِينَ انْفَلَقَ لَهُ الْبَحْرُ؟
قَالَ: قُلْتُ: بَلَى.
قَالَ: قُلِ «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ بِكَ الْمُسْتَغَاثُ وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ.»
ج. و در بسیاری از نقل‌های دیگر گفته شده که همان فراز اول دعا را حضرت در جنگ احد خواندند؛ مثلا:
المصباح للكفعمي، ص300
وَ مِنْهَا دُعَاؤُهُ يَوْمَ أُحُدٍ لَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ مَرْوِيٌّ عَنِ الصَّادِقِ ع:اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ.
د. چنانکه از امیرالمومنین ع هم روایت شده که همان فراز اول دعا را پیامبر ص در جنگ احد خواندند.
سپس جبرئیل آمد و عرض کرد: ای محمد! خدا را با اسم اکبرش خواندی.
دعائم الإسلام، ج1، ص371
وَ عَنْ عَلِيٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: دَعَا رَسُولُ اللَّهِ ص يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ.
فَهَبَطَ إِلَيْهِ جَبْرَئِيلُ ع فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ لَقَدْ دَعَوْتُ اللَّهَ بِاسْمِهِ الْأَكْبَرِ.
د. و از امام صادق ع آمده که همین فراز دعا را حضرت در جنگ احد خواندند.
جبرئیل نازل شد و گفت: «ای محمد، تو دعای حضرت ابراهیم ع را هنگامی که در آتش افکنده شد و دعای حضرت یونس ع را هنگامی که در شکم نهنگ قرار گرفت، خواندی.»
مهج الدعوات و منهج العبادات، ص70
رَوَيْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّادِقِ ع وَ عَنْ غَيْرِهِ أَنَّهُ لَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنِ النَّبِيِّ ص يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ: «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ»
فَنَزَلَ جَبْرَئِيلُ ع وَ قَالَ: يَا مُحَمَّدُ لَقَدْ دَعَوْتَ بِدُعَاءِ إِبْرَاهِيمَ حِينَ أُلْقِيَ فِي النَّارِ وَ دَعَا بِهِ يُونُسُ حِينَ صَارَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ.
ه. در منابع اهل سنت هم از ابن مسعود روایت کرده‌اند که:
پیامبر ص به من فرمودند: آیا می‌خواهی کلماتی را به تو آموزش دهم که حضرت موسی ع هنگامی که خواست از دریا عبور کند با آنها با خداوند سخن گفت:
گفتیم: بله یا رسول الله!
فرمود: بگویید: «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَإِلَيْكَ الْمُشْتَكَى، وَأَنْتَ الْمُسْتَعَانُ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ»
المعجم الصغير (للطبراني)، ج1، ص211؛ كشف الأسرار و عدة الأبرار، ج7، ص108۱
حَدَّثَنَا جُبَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ النَّضْرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ فَرُّوخَ التَّمَّارُ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله وسلم: «أَلَا أُعَلِّمُكَ الْكَلِمَاتِ الَّتِي تَكَلَّمَ بِهَا مُوسَى صلى الله عليه وآله وسلم حِينَ جَاوَزَ الْبَحْرَ بِبَنِي إِسْرَائِيلَ؟»
فَقُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ.
قَالَ: قُولُوا: اللَّهُمَّ ، لَكَ الْحَمْدُ وَإِلَيْكَ الْمُشْتَكَى ، وَأَنْتَ الْمُسْتَعَانُ ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ.۲
۳) الف. در معجزات و کرامات رسول الله ص نقل شده است که:
عده‌ای با حضرت در سفر بودند و از نداشتن آب وضعیت به حدی رسید که در معرض خطر مرگ و هلاکت قرار گرفتند.
حضرت گفت: «خیر، بی‌‌تردید همراه من پروردگارم هست» (شعراء/۶۲)؛ بر او توکل می‌کنم.
سپس مشک آبی خواستند و اندک آبی در آن ریختند که تشنگی یک فرد ناتوان را هم برطرف نمی‌کرد. سپس دستشان را در آن گذاشتند و آب از میان انگشتانشان فوران کرد. پس کسی مردم را صدا زد و آنها نوشیدند و به آنها آب داده شد تا اینکه سیراب و سیراب شدند و هزاران نفر بودند، در حالی که حضرت ع می فرمودند: «شهادت می‌دهم که من به راستی رسول خدا هستم.»
إعلام الورى بأعلام الهدى، ص23؛ الخرائج و الجرائح، ج1، ص28
و منها [= المعجزات الدالة على نبوته ص] خروج الماء بين أصابعه:
وَ ذَلِكَ أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَهُ فِي سَفَرٍ فَشَكَوْا أَنْ لَا مَاءَ مَعَهُمْ وَ أَنَّهُمْ بِمَعْرَضِ التَّلَفِ وَ سَبِيلِ الْعَطَبِ فَقَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِي رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ثُمَّ دَعَا بِرَكْوَةٍ فَصَبَّ فِيهَا مَاءً مَا كَانَ لِيُرَوِّيَ ضَعِيفاً وَ جَعَلَ يَدَهُ فِيهَا فَنَبَعَ الْمَاءُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ فَصِيحَ فِي النَّاسِ فَشَرِبُوا وَ سُقُوا حَتَّى نَهِلُوا وَ عَلُّوا وَ هُمْ أُلُوفٌ وَ هُوَ يَقُولُ أَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ حَقّاً.
ب. در نقل اربلی از این واقعه این عبارت که «وَ هُمْ أُلُوفٌ: و آنان هزاران نفر بودند» و جمله پایانی منسوب به پیامبر ص را ندارد:
كشف الغمة في معرفة الأئمة، ج1، ص24
و منها خُرُوجُ الْمَاءِ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِه:ِ وَ ذَلِكَ حِينَ كَانَ فِي سَفَرٍ وَ شَكَا أَصْحَابُهُ الْعَطَشَ وَ كَانُوا بِمَعْرَضِ التَّلَفِ فَقَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِي رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ثُمَّ دَعَا بِرَكْوَةٍ فَصَبَّ فِيهَا مَاءً مَا كَانَ يَرْوِي إِنْسَاناً وَاحِداً وَ جَعَلَ يَدَهُ فِيهَا فَنَبَعَ الْمَاءُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ وَ صِيحَ فِي النَّاسِ اشْرَبُوا فَشَرِبُوا وَ سَقَوْا حَتَّى نَهِلُوا وَ عَلُّوا.